كردهاند ؛ اگر مشروطه « 1 » شود ، جماعتى از علما و اعيان و تجّار و اخيار و كاردان كه علاقهمند به اسلامند ؛ در مجلسى جمع مىشوند ، معروف را معروف و منكر را منكر خواهند دانست و ناموس مملكت را حفظ ، و مردم را از فقر و فاقه رهايى ، و تعالى و ترقّى ديانت و مملكت و سعادت را حايز خواهند شد . زانى و زانيه را حدّ و فواحش مرتفع خواهد گرديد ان شاء الله . مردمان بيست سال پيش امروز زنده نيستند كه وضعيّات كنونى را به چشم ببينند و الّا صد رحمت به اوّلىها مىفرستند ؛ مثلى است معروف كه گفتهاند « اخوك ملعون و أنت ملعون بن ملعون » .
زنان با چادر داراب اطلس * كشيده قد مثال سرو نورس
ببيند رويشان را چشم هركس * ولى اين شعر بهر عارفان بس
نه ما از مستبد ديديم چيزى * نه از مشروطه فهميديم چيزى
اگرچه چشم اين ملت به خواب است * ولى بيدار كردن هم ثواب است
مسلمانى عفاف است و حجاب است * نصيب شخص بىعصمت عذاب است
نه ما از مستبد ديديم چيزى * نه از مشروطه فهميديم چيزى
زن بىعصمت اندر روز محشر * رود اندر جهنّم خوار و مضطرّ
شود با مالك دوزخ برابر * جزا بيند عملها را سراسر
نه ما از مستبد ديديم چيزى * نه از مشروطه فهميديم چيزى « 2 »
اروپا داراى مدنيّت اخلاقى نيست
اگر اعتراض شود با نبودن حجاب در ممالك غرب و استيلاى آنها بر عالم اقوى دليل است كه رفع حجاب مضرّ و باعث ضعف جامعه نيست . در جواب اين جمله فرمايش ، جناب شيخ ابو عبد الله مصلح كبير كافى است كه فرمود :
هر عاملى در دنيا وقتى مؤثّر خواهد بود كه در ميدان تنازع ، مغلوب عامل ديگر نشود .
تقدّم اروپا در صناعت كه قسمت عمدهء مدنيّت است و تفوّقشان بر شرق ، اقوى عامل غلبهء آنها است . علماى علم اجتماع بشرى متّفق هستند كه اروپادارى مدنيّت اخلاقى نيست ؛ در
هامش
( 1 ) . در اصل : مشروط .
( 2 ) . وسيلة العفايف ، ص 138 - 139