پس از تصديق به مقدمهء عقليهء مزبوره كه منكرين ممكن است به براهين اصوليه مراجعه فرمايند ، گوئيم كه در مقابل خبر مطلق كه « مخالف » به او تمسّك جسته و ناطق به جواز نظر به روى نسوان است ، چه از روى ريبه و چه از روى غير ريبه ، اخبار ديگرى نيز در همان كتاب فروع كافى موجود است كه مشعر است با ريبه نظر به صورت زنان ، حرام ، و جايز نيست . اينك خبر : در كتاب فروع كافى « باب النظر لمن أراد التزويج » آمده است : عدة اصحابنا ، عن أحمد بن محمد بن خالد ، عن أبيه عن عبد الله بن فضل ، عن أبيه ، عن رجل عن ابى عبد الله عليه السلام قال : قلت له : أ ينظر الرّجل الى المرأة يريد تزويجها فينظر الى شعرها و محاسنها ؟ قال : لا بأس بذلك اذا لم يكن متلذّذا . « 1 »
معنى خبر آن است كه سؤال مىنمايند از حضرت ابا عبد الله عليه السلام كه آيا جايز است براى شخصى كه ارادهء تزويج با زنى دارد ، اينكه ببيند مو و محاسن او را كه مراد صورت اوست ؟ حضرت مىفرمايند : مضرّ نيست اگر از روى ريبه و تلذّذ نباشد . و البته اگر آمر امر كند و امر خود را مشروط نمايد ، مثل اينكه بگويد : من از تو اين را مىخواهم در وقت ناخوشى ، سخن او چنين مشعر است كه [ نه ] در غير وقت ناخوشى ، و الّا لازم ندارد .
و اين قضيّه در مباحث اصوليّه معنون و ثابت گشته است . بنابراين خبر فوق مىگويد كه در وقت عدم ريبه نگاه كنيد نه در وقت ريبه ؛ و اگر با ريبه نظر كنيد ، حرام خواهد بود . وقتى كه ريبه نبودن را شرط [ قرار مىدهد ] در نظر مردان حاضر التزويج كه جايز است براى آنان حسب الفرض نگاه به صورت كانديدان خود بنمايد ، البته به طريق اولى در نظر مردان اجنبى بدون جهت به زنان اجنبيه اين شرط عدم ريبه ملحوظ خواهد بود ؛ چه آنكه در مردان اوّليه شرعا نظر به زنان منتخبين ازدواج جايز بوده ، با اين حال شرط عدم ريبه و تلذّذ نموده است و بنابه قانون اصوليّه كه مقدمتا ذكر شد ، خبر ثانوى مقيّد خبر مطلقهء اوليّه است و چنين نتيجه گرفته مىشود كه نگاه به صورت زنان با ريبه جايز نيست ؛ و ما براى عدم اطالهء مقال يك خبر را ذكر نموديم و حكومت اين قضيه را به عالم [ با ] وجدان احاله مىنمائيم .
و تلوا مشاراليه اظهار داشتند كه ممكن است اشخاصى مقلّد بوده و چيزى از كتب اخباريه فهميده و ابراز دارند و الّا نگذاريد كه اين احاديث در كتب متقنه مثبت باشد و بلكه امر به محو فرمائيد .
جواب اين جملات نيز فوق العاده ساده و عرفى است . به علت آنكه اگر كسى بگويد كه ممكن است هر شخصى در كتب طبيه و يا كتب هندسيه استنباطاتى نمايد و الّا چنانچه
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 365