عمومى و مهندس و كپيتان جهاز [ كشتى ] و شفر اتومبيل و آيروپلان « 1 » ديده مىشود ، ولى اگر از اين نفع كوچك كه مورد غبطهء ما است و به شهادت علماى اقتصاد و اجتماع و عمران اروپا به زيان جامعه است - چنانچه معلوم خواهد شد - چشم بپوشيم و با يك نظر اوسعى به جامعهء بزرگ زنان اروپا و آمريكا بنگريم ، صد هزاران دختران گل رخسار را در اعمال شاقّه براى تحصيل پول خواهيم ديد كه به جوانى و زيبايى خود خاتمه دادهاند .
اگر به كارخانهجات آتشين اروپا و آمريكا نظرى نمايى ، پريرويان ناكام را زير بار زحمت و مشقّت طاقتفرسا خواهى ديد و مخازن تجارت را از دوشيزگان آمريكايى بيش از امتعهء تجارتى مشحون خواهى يافت كه براى يك اجرت ناقابلى از وظايف عايلى كه به جامعهء بشريّت خدمتگزار است ، دور مانده و بار گرانى كه مردان بايد براى راحتى ايشان در مقابل خدمات به ناموس اجتماع كه در عهدهء ايشان است به دوش كشند ، متقبّل شدهاند .
فيلسوف اشتراكى پرودون در مسألهء تقدّم مرد و زن در ميدان عمل و تحمّل سختى مىگويد : « نسبت مجموع قواى مرد نسبت به مجموع قواى زن ، نسبت سه است به دو . پس نتيجهء روح آزادى كه مردها از براى ايشان طلب مىنمايند ، تسجيل شقاوت قانونى است بر اين جنس ؛ اگر نگوييم نتيجهء اين افراط ، تسجيل عبوديّت ايشان خواهد بود . »
و ژوست [ اگوست ] كنت مؤسس علم الاجتماع بشرى در كتاب نظام سياسى مىگويد :
« اگر جمعيت زنان به اين مساوات مادى برسند كه مدافعين از حقوق ايشان به اسم آزادى دوشيزگان سعى دارند ؛ هر آئينه آن ذمّهدارى و ضمانتى كه از ناموس اجتماع بشر بايستى زنان داشته باشند ، فاسد خواهد شد ، به مقدارى كه حالت ادبى ايشان فاسد مىشود ، چه آن كه نتيجهء مساوات مادى زنان با مردان ، خضوع اين لطيف يعنى زنان است به اغلب صنايع ؛ و نتيجهء اين خضوع رقابت و مزاحمتى كه هميشه نصيب كارگران است و به اين شركت مادى ، آن رقابت و مزاحمت كارگرى در جامعهء زن و مرد نيز رواج مىگيرد و از حالت ادبى و مهربانى بين جنيسين منع مىنمايد . اين است كه منابع اصليهء محبّت متبادلهء بين زن و مرد البته نابود خواهد شد . » « 2 »
و هيئت اجتماعيهء اروپا احساس اين لطمهء اجتماعى و اندوه بشرى را نمودهاند . اين است كه برجستهگان از علماى اجتماع و عمران اروپا فريادها زدند ؛ و مردم از آثار وخيمهء اين غائله استغاثهها كردند ؛ ولى سختى ارجاع نسوان از كارخانهها و مشاغل و اجرتهاى كم يا زيادى كه عادت كردهاند ، مانند دشوارى دعوت مردان است كه از اعمال و اشغال خود
هامش
( 1 ) .enalporeaهواپيما
( 2 ) . دائرة المعارف القرن العشرين ، ج 3 ، صص 338