عرض همين مدّت در فرانسه 5869 انتحار به سبب معاشقه و ارتكاب خمر واقع شده . « 1 »
وقتى كه پردهء حجاب برداشته شد ، جمال عنصر زن جالب توجه و نظر است و بر حسب اصل چهارم ، حسّ و هيجان در طبع زنان بيشتر از مرد است و به اين جهت ميل به نمايش جمال و زينت و اسراف در آرايش دارند . عنصر مرد كه هميشه مهاجم بوده ، توجه به عيش و لهو نموده ، قهرا فساد سرايت كرده و شلل در يك عضو مهم از اعضاى جامعه ظاهر و در اثر اين فساد اختلال ديگرى در حالت اجتماعى كه موجب عقيم كردن وسائل سعادت و ايجاد ضعف است ، بروز خواهد كرد . وضع آخر دور جمهوريّت رومان و بعضى عصرهاى ديگر ، مثل عصر قسطنطين دهم كه همّتى به جز شهوت خود نداشت و غلبهء دولت سلجوقيه بر رومان ، دليل تاريخى بزرگى است .
اگر اعتراض شود ، نبودن حجاب در ممالك غرب و استيلاى آنها بر عالم ، اقوى دليل است كه رفع حجاب مضرّ و باعث ضعف جامعه نيست ، مىگوييم : هر عاملى در دنيا وقتى مؤثّر خواهد بود كه در ميدان تنازع ، مغلوب عامل ديگر نشود . تقدّم اروپا در صناعت كه قسمت عمدهء مدنيت است و تفوّقشان بر شرق ، اقوى عامل غلبهء آنها است . علماى علم اجتماع بشرى متّفق هستند كه اروپا داراى مدنيت اخلاقى نيست ؛ در حالتى كه قانون اخلاق ، دعوت به محبّت نوع و سعى به آسايش و راحت افراد مىكند ، در مدارس بزرگ اروپا فيلسوفها قواعدى به جهت تخريب عالم مثل قانون حاكميت غالب و تحديد مملكت به جايى كه قوّه وقوف كند و امثال آنها تأسيس نموده ، رحمت و عدل را از دلهاى اروپايىها خارج مىكنند .
اگر تقدّم اروپا در مدنيت صناعى نبود ، معلوم مىشد كه حوادث عالم و فساد اخلاق ، آنها را از صفحهء وجود نابود مىكرد ؛ و لكن ملل شرقيه كه [ با ] آزادى زن و رفع حجاب ، بالاخره فساد را بر جامعهء خود مىخواهند ، آگاه باشند ، تقدم صناعى كه در ميدان تنازع حافظ آنها باشد ، ندارند . مقلّدين اروپا كه به چشم رضا به تمدّن اروپا نظر مىكنند و همهء صور و اشكال تمدّن اروپايى را پسنديدهاند ، خيال نكنند همهء اشكال آن تمدّن به شرق صالح است . براى نموّ هر بذر استعداد و صلاحيّت خاك لازم است . علاوه بر اين ، مدتى است علماى اجتماع و دانشمندان اروپا به معايب اين حالت حاضره و تمدّن فاسد و حرّيت مطلقه خودشان توجه نموده ، به لسان كتب اخلاقى و جرايد و دائرة المعارفها تهديد به سوء عاقبت و مضرّ بودن آن مىكنند . لويزرول در مجلّد 10 از مجلة المجلّات در تحت عنوان « فساد سياسى » مىنويسد : فساد سياسى در هر زمان پيدا شده ؛ و از عجايب
هامش
( 1 ) . دائرة المعارف القرن العشرين ، ج 3 ، ص 346