باشد . بنابراين ، تفسير اين آيهء شريفه با آيات سورهء احزاب موافق است . صورت و دستها در حرائر مشمول مستثنىمنه است كه منهى عنه باشد ، نه داخل در مستثنى كه مرخّص فيه باشد . سوق آيه و شأن نزول آنكه ترك رسوم عصر جاهليت باشد ، مؤيّد اين است ( استثناى اقرباى زن در آيهء حجاب ، چنانكه گذشت ، مؤيّد ديگر است بلكه دليل مستقلّى است بر وجوب حجاب ؛ اگر حجاب واجب نبود ، استثنا در آيه عبث و لغو بود . ) از زوجات طاهرات نقل شده است وقتى كه اين آيه نازل شد ، زنهاى انصار عموما پارچهء سياه معجر ساختند به طورى كه سر آنها مانند كلاغ سياه بود ؛ از اين تشبيه معلوم مىشود صورتشان را گرفته با پارچه سياه كه مثل غراب باشد . « 1 »
ولى رواياتى و اقوالى از طرق فريقين نقل شده است كه مراد از مستثنى كه
إِلَّا ما ظَهَرَ
باشد ، صورت است و كفّين و كحل و خاتم و خضاب و سوار ، اينها مستثنى از نهى است ، اظهار آنها عيبى ندارد . بنابراين مراد از زينت ، محل زينت باشيد باشد مجازا . اين يك سنخ روايات است كه بهطور مطلق ، صورت و كفّين را استثنا كرده و سنخ ديگرى روايات هست كه حاصل آنها اين است كه نگاه به صورت و دست زنى كه بخواهد تزويج كند ، جايز است ؛ و همچنين نگاه به صورت و دستهاى باديهنشين و دهاقين و اهل كتاب جايز است ؛ زيرا كه آنها مستور نمىدارند و اگر نهى كنند منهى نمىشوند . بنابراين ، سنخ اول روايات مطلقه را حمل كنيم به روايات مقيّدهء سنخ دوم به اينكه مراد از
إِلَّا ما ظَهَرَ
زنهاى باديه نشين و دهاقين باشند كه صورت آنها عادتا باز است و ساير زينتهاى خودشان را ظاهر نسازند ، يا مراد زنهايى باشند كه در مقام بيع و شرى ، و اخذ و اعطا ، يا مقام شهادت و معرّفى كسى ، يا در مسألهء رضاع و موارد لازمهء ديگر كه بالضروره بايد صورت و دست آنها ديده شود به جهت شهادت و دادوستد كه بايد اكتفا به صورت و دست بكند ، تعدّى به اعضاى ديگر از قبيل گردن و سينه و زلف نكند .
حاصل آيهء مباركه اين مىشود كه زنها زينتهاى خودشان را ظاهر نسازند مگر زينتهاى ظاهره را كه آن لباس ظاهر باشد در زنهاى مستوره و صورت و دست باشد در زنهاى باديه و دهاقين و اهل كتاب ؛ يعنى زينتهاى باطنه را ظاهر نسازند . اخبار مذكوره با ضعف سند بعضى و تصادم متن بعضى با بعضى ، صلاحيت معارضه با تخصيص اين آيات محكمهء منصوصه را ندارند . توضيح اخبار همان است كه ذكر شد .
آيهء مباركهء سورهء نور :
وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِي لا يَرْجُونَ نِكاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ
هامش
( 1 ) . كشّاف ، ذيل آيهء 31 از سورهء نور .