ظواهر آغاز نمىكند ، بلكه پيامبر و خود مؤمنان را به ريشههاى مسئله و مشكلى كه پيش آمده توجّه مىدهد و اشاره مىكند كه : هان : اين دلهاست كه موضع خود را نسبت به ذكر و ياد خدا و تطبيق رسالت تغيير داده است . مسلمانان در آغاز از بركت ياد خدا براستى امّتى مؤمن و به نهايت التزام و پيوستگى به حق ملتزم و پايبند بودند ، امّا اينك خشوع و سرسپردگى از دلهايشان كناره گرفته و در تطبيق و اجراى رسالت پروردگار خود تعلّل و كندى مىورزند و از دعوت رهبرى ، خود به ايمان و انفاق شانه تهى مىكنند و ترديدى نيست كه اگر به درمان اين بيمارى مبادرت و شتاب نكنند به زودى آنان را از گردونهء مؤمنان بيرون مىكند . آيا نه اين كه خدا مىگويد :
«
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ . الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ . أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ
« 72 » - مؤمنان كسانى هستند كه چون نام خدا برده شود خوف بر دلهايشان چيره گردد و چون آيات خدا بر آنان خوانده شود ايمانشان فزونى گيرد و بر پروردگارشان توكّل مىكنند . همان كسانى كه نماز مىگزارند و از آنچه روزيشان دادهايم انفاق مىكنند . اينان مؤمنان راستين هستند . در نزد پروردگارشان درجات و مراتب و آمرزش و رزقى نيكو دارند . » ؟ ! پس در اين صورت چرا دلهايشان نمىهراسد و به ايمان خود نمىافزايند و انفاق نمىكنند ؟ ! اشكال / 57 در اندك بودن يادآورى خدا ، و در كم بودن آيات ، و در نبودن اندرزگو نيست ، اين پيامبر است كه به آنان بانگ مىزند : « به خدا و فرستادهء او ايمان آوريد و انفاق كنيد » و اوست كه آنان را به ايمان فرا مىخواند ، و آيات روشنگر و فيض بخش است كه خداوند پى در پى بر بندگان خود نازل مىكند تا آنان را از تاريكى به روشنايى بكشاند ، ولى اشكال در دلهاى بيمار آنان است .
ما وقتى بدين گفتهء خداى تعالى بينديشيم ، مىتوانيم دريابيم كه دل چه قدر بايد
هامش
( 72 ) - الانفال / 2 تا 4 .