خود بدعتهاى نو پديد به وجود آوردند ، و يكديگر را بيرون راندند . » « 74 » . اگر روايات و تفسيرهايى كه مىگويد زمان بر مؤمنان اهل كتاب در انتظار پيامبر ( ص ) كه آنان را بر دشمنان خدا پيروزى بخشد و از گمراهى و عذاب نجات دهد به درازا كشيد درست باشد ، اين امر ما را به يكى از اسباب سخت دلى پس از مرور زمان و طول / 59 مدت دلالت مىكند كه همان نوميد شدن از روح خدا و شك كردن در وعدهء الهى است كه خلافى در آن وجود ندارد .
ممكن است اين مشكل بسيارى از جنبشهاى اسلامى را به ورطه افكند ، بويژه نهضتهايى را كه در بيرون از وطن اسلامى مبارزه مىكنند ، زيرا بيم آن مىرود كه سر زندگى و پويايى و فاعل بودنى كه در آغاز جنبش وجود داشته دستخوش تناقض و تعارض شود و پارهاى از پويندگان به سبب قناعت و خرسندى به برخى از دست آوردهاى نخستين خود دچار سستى و كاهلى شوند ، در اين هنگام دنيا به ديدهء آنان خوشايند و به مذاقشان شيرين و دلپسند مىآيد و در زمين همواره پستى و خوارى را مىپذيرند و خشونت جهاد و شدّت رويارويى را رد مىكنند و تحريف و پيمودن راه توجيه و تعليل را در پيش مىگيرند ، و شعار عذرها و بهانهها را بر مىافرازند و كلمات ( الهى ) را جابجا و تحريف مىكنند . چنان كه براى قوم موسى ( ع ) پيش آمد «
إِذْ قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً
- هنگامى كه موسى به قوم خود گفت : خدا فرمان مىدهد كه گاوى را بكشيد » ، و آنان راه مجادله در پيش گرفتند و در اجراى فرمانهاى او تأخير و تعلّل كردند . . . «
فَذَبَحُوها وَ ما كادُوا يَفْعَلُونَ
« 75 » - پس آن را كشتند ، گر چه نزديك بود كه چنان نكنند . » و ديگر بار هنگامى كه آنان را به درهم شكستن حصار و رفتن به درون بيت المقدس فراخواند : «
قالُوا يا مُوسى إِنَّ فِيها قَوْماً جَبَّارِينَ وَ إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنْ يَخْرُجُوا مِنْها فَإِنَّا داخِلُونَ . . .
هامش
( 74 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 242 .
( 75 ) - البقرة / 67 تا 71 .