بيمار و سخت شده باشد كه از قرآن تأثّر نپذيرد و پند نگيرد ، خداوند گويد : «
لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ
- اگر اين قرآن را بر كوه فرو مىفرستاديم بيگمان آن را ترسيده و شكاف خورده مىديدى ، و اين مثالهايى است كه براى مردم مىزنيم شايد بينديشند . » پس چرا قرآن مؤمن را به خشوع ( و سرسپردگى ) بر نيانگيزد ، در حالى كه خشوع همان است كه انسان را از لحاظ نفسى و روانى آماده مىكند كه به حقّ تسليم شود و سرسپارد و در واقعيت نيز آن را تطبيق دهد و از لحاظ عملى اجرا كند ؟
تأكيد قرآن بر ( ما نزل من الحق ) - آنچه از حق نازل شده ، ما را بدين معنى رهنمون است كه سخت دلى انسان را به گرداب باطل فرو مىبرد ، و در اينجا رابطهاى استوار ميان ذكر و ياد خدا و رسالت نازل شده از جانب او وجود دارد ، زيرا خداى تعالى در كتاب خود ( قرآن ) متجلّى است .
در بخش دوم اين آيه ، قرآن ما را متوجّه تجربهء اهل كتاب مىكند تا از تجربههاى ديگر امّتها پند گيريم . آنان نيز چون امّت اسلام بودند ، كتابى از جانب خدا براى آنان آمد ، آنان را از شرّ گردنكشانى چون فرعون نجات داد ، و ايشان را از تاريكى به روشنايى ايمان و دانش كشانيد ، ولى به قساوت و سخت دلى دچار شدند . آن گاه بنگر كه عاقبتشان چه بود ؟
«
وَ لا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ
- همانند آن كسان نباشيد كه پيش از اين كتاب به آنان داديم ، » و چنان مىسزيد كه آنچه در آن كتاب ( و شريعت ) است اجرا كنند تا به هدفها و سعادت خود برسند ، ولى آنان نمىخواستند مسئوليّت را بپذيرند و بر عهدهء قبول گيرند ، از اين رو از آيات آن كتاب سر پيچيدند و از اجراى آن عقب ماندند و تخلّف ورزيدند ، / 58 زيرا ايمانى بدون زحمت و تكليف و فداكارى ، و مجد و عظمتى بى دشوارى و كوشش مىخواستند ، از اين رو آن را به گمان و پندار ( و طوطى وار ) آموختند چنان كه خداى تعالى گويد : «
وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلَّا