رشد و نموّ ايمان بيشتر و هدايت و بينايى دل روشنتر خواهد بود ، و شك نيست كه آزاد كردن بندهاى ( با صرف هزينهء كلان ) و روزهدارى دو ماه پى در پى ( با دشوارى بسيارى كه دارد ) و اطعام شصت مسكين ( با انفاق و برابرى كردن با محرومان كه در آن است ) ، تمام اينها ممارستها و تمرينهايى است دشوار كه دل مسلمان را با ايمان مىآزمايد و تزكيه مىكند و پاك مىسازد .
«
وَ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ
- و اينها حدود و مقررات خداست . » كه دربارهء جامعه و روابط خانوادگى وضع شده و كسى حق ندارد از آنها تجاوز كند .
«
وَ لِلْكافِرِينَ عَذابٌ أَلِيمٌ
- و براى كافران عذابى است دردآور . » خواه كسانى كه به خدا و رسالت و حدود او كفر محض آوردند ، يا آنان كه / 151 در عمل كفر مىورزند و به اوامر و نواهى او پايبند نيستند و حدود او را بر پا نمىدارند و مراعات نمىكنند . و با آن كه عذاب آخرت مصداق بزرگتر اين آيه است ، در دنيا نيز كافران را در برمىگيرد ، زيرا حدود و مقرّرات خدا براى صلاح و سعادت جامعه وضع و واجب شده و همانهاست كه جلو ظلم و فساد را مىگيرد و جامعه و خانواده را از گزند آنها حمايت مىكند .
اين حدود و مقررات ( خواه عملى حمايت كننده ، يا قانونى مانند نظم و ارزشها ) مكمّل يكديگرند و مسير جامعه را رسم مىكنند و آن را در برابر نقشهاى روشن و معيّن قرار مىدهند كه اگر بر اساس آن حركت كند به ايمان و سعادت مىرسد و گرنه كارش به انواع عذاب شخصى و اجتماعى و مدنى مىكشد ، زيرا اين نقشه و برنامه است كه حقوق مردم را محافظت و از ايشان نگهدارى مىكند و نظام را در ميان آنان به اجرا درمىآورد . و جامعهاى كه قانون بر آن فرمان راند و نظام در آن حكمروا باشد جامعهاى است مسلّط و محترم كه هر يك از افراد آن كرامت و امنيّت و حرمت خود را احساس مىكند و تا وقتى كه خود به اين حدود تجاوز نكنند هيچكس نمىتواند به آنان تجاوز كند ، و بر عكس اين جامعهاى است كه آشوب بر آن حكمروا و خواست و هواى فرمانده يا رئيس يا پادشاه همان قانون است و آدمى