پست و ذليل ساخت و با خشم خود براند ، و گويند : كبت فلان غيظه فى جوفه ، يعنى فلان خشم خود را در درون سينه فرو كوفت و بيرون نياورد . « 25 » پس عزّت و كرامت از مخالفت با حدود و مقررات خدا حاصل نمىشود ، زيرا اين مخالفت جز خوارى و پستى در دنيا كه حاصل پيروى از نظم و قوانين فاسد و گمراه كننده است و آثار منفى و خشم خدا و جنگ او را در پى دارد ، نتيجهاى به بار نمىآورد ، و در آخرت موجب عذاب خوار كنندهاى از جانب او مىشود كه به دست بندگان مؤمن خود بر آنان نازل مىكند .
اين حقيقت خيال و پندار نيست بلكه واقعيتى است كه شواهدى در تاريخ و رويدادهاى حقيقى دارد و عقل بدانها راه مىيابد و آيات روشن آن را تأييد مىكند .
«
وَ قَدْ أَنْزَلْنا آياتٍ بَيِّناتٍ
- و ما آياتى روشن فرو فرستاديم . » آياتى با حجّت رسا و دلالت آشكار ، كه انسان خردمند را از رويارويى و جبههگيرى در برابر خدا بيم مىدهد و او را به ضرورت ايمان به خدا و پيامبرش رهنمايى مىكند ، پس هر كس از آن آيات اندرز گيرد سود مىبرد و عزيز مىشود و از خوار شدن به وسيلهء خدا نجات مىيابد و گرنه در عذاب و خوارى مىافتد .
«
وَ لِلْكافِرِينَ عَذابٌ مُهِينٌ
- و كافران را عذابى است خوار كننده . » ملاحظه مىشود كه در آيهء پيشين گفت : « در عذابى دردناك » و اين متناسب با عقوبتى است / 153 كه موضوع آن آيه بود ، در حالى كه اينجا عذاب را خوار كننده توصيف كرده است ، زيرا كسانى كه با خدا و پيامبرش مخالفت و مبارزه مىكنند به اين طريق در صدد كسب عزّت و تسلّطى براى خود و ذلّت براى حق و پيروانش هستند و در عذاب آنها صفتى مناسبتر از اهانت و خوارى نيست .
«
يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعاً
- روزى كه خدا همگان را زنده مىكند . » براى پاداش اعمالشان ، و گفت «
جَمِيعاً
- همگان را » زيرا بسا كه آنان
هامش
( 25 ) - المنجد ، مادهء كبت .