را دربارهء پروردگار خود نمىدانند به خرد دريابند و پس از انكار ، به پروردگارى او اعتراف و اقرار كنند و پس از شكر آوردن به دو ، او را در خدائيش يگانه شمارند » ، « 140 » و امام على ( ع ) گفت : « خدا پيامبرانش را برانگيخت و وحى خود را خاصّ ايشان فرمود ، و آنان را حجّت خود بر آفريدگانش نمود تا برهانى يا جاى عذرى براى آفريدگان نماند ، » « 141 » پس پيامبران / 99 واسطهء بين آفريننده و آفريدگانند ، و ريسمان خداوندند كه از آسمان به زمين كشيده شده ، ولى ما چگونه در ميان رهبر نمايان منحرف و دعوتهاى گمراه كننده راستى ايشان و درستى دعوتشان را بازشناسيم ؟
قرآن به اين پرسش پاسخ مىدهد و مىگويد :
«
بِالْبَيِّناتِ
- به دليلهاى روشن . » اين كلمه را دو معنى است كه به نظر مىرسد كلمهء « بينات » هر دو معنى را در بردارد :
1 - تفاصيل و جزئيّات هدايت و رهنمايى كه در فرهنگ توحيدى و يكتا پرستى و دلايل و ارزشها و راههاى برگشوده از آنها شكل گرفته و جلوه گر شده است . و شامل بودن رسالتهاى الهى بر اين جزئيّات و تفاصيل دليل آن است كه اين رسالتها از جانب خدا به صورت وحى آمده ، و هنگامى كه انسان هدايت شود به وسيلهء زدودگى و صفاى نفس به پارهاى از معانى غيب راه مىبرد و وقتى اين منظومهء كامل نشانهها و دلايل غيبى به انسانى داده شود جز دليل پيوستگى مستقيم او به وحى نيست .
2 - حجتها و نشانههايى كه بر نفس و خرد مسلّط و چيره مىشود ، مانند معجزها ، و زدودگى از هوى و مصلحت و اختصاص داشتن محض و ناب به حق . و اين امر ما را بدين حقيقت رهنمون مىشود كه رسالتهاى الهى ، پيش از هر چيز ، بر
هامش
( 140 ) - توحيد المفضل ، ص 45 .
( 141 ) - نهج ، خ 144 ( ترجمهء دكتر شهيدى ، ص 139 ) .