عقل ، و بلكه به شهادت تاريخ بشرى كه نديدهايم گروهى بدون حاكميّتى كه بر آن فرمان راند وجود داشته باشد ، و حتى خوارج نيز در طول تاريخ خود بدون سلطهاى كه حاكم بر آنها باشد نزيستهاند .
ميزان و ترازوى انسان در دنيا همان ميزان او در آخرت است ، آنجا كه پروردگار سبحان ما گويد : «
يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا
« 144 » - روزى كه هر گروه از مردم را به امامشان بخوانيم ، نامهء هر كه به دست راستش داده شود ، چون بخواند بيند كه به اندازهء رشتهء باريكى كه درون هستهء خرماست ، به او ستم نشده است » .
امام رضا ( ع ) گفت : « ميزان ( ترازو ) - امير مؤمنان است كه خداوند او را بر آفريدگانش گماشته است » ، ( و دربارهء ) «
أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزانِ
« 145 » - تا در ميزان تجاوز و سركشى نكنيد » گفت : « از امام سر پيچى نكنيد » . « 146 » عقل مقياسهاى خود را كه بر آنها سرشته شده است بر مجموعهاى از ابزارهايى كه چيزها را با آنها مىسنجند منعكس مىكند . آيا ديدهاى كه عقل - به وسيلهء چشم - مقدار نزديكى يا دورى چيزها را در مىيابد ولى وقتى نياز به دقّت باشد آن را بر ابزارهاى علم ( متر و كيلومتر ) منعكس مىكند و با آنها مىسنجد ؟
هم چنان كه عقل مقدار گرماى جسم را با لمس كردن درمىيابد ، امّا گرماسنج را نيز ساخته است تا نزديكتر به دقّت باشد و همچنين است ديگر ميزانها و وسايل سنجش . اين جمله از تجلّيات عقلاند بر طبيعت ، و از سوى ديگر / 102 ابزارهايى براى حكمرانى حكومت عادل وجود دارد ، اگر قوانينى كه روابط را تنظيم مىكند و ميزان تطبيق ارزشها را بر واقعيّت مىسنجد وجود نمىداشت ، امام نمىتوانست عدل را بر مردم فرض و واجب كند . . . بدين سان ، ميزان در اساس همان عقل است ( كه خداوند آن را براى شناختن مقياسها و اندازهها داده است ) ، و امام كسى است كه
هامش
( 144 ) - الاسراء / 71 .
( 145 ) - الرحمن / 8 .
( 146 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 188 - تفصيل پيرامون معنى ميزان در سورهء رحمن پيش ازين گذشت .