و زيد - بن زين العابدين - در سنهء 121 شهادت يافت ، و در همان عهد ابوحنيفه بود كه پس از وفات حمَّاد بن أبى سليمان در مجلس درسش نشست ، و شروع كرد تا بعض مذهبش و بسيارى از فروع را تدوين نمايد . و پس از آن ابويوسف را به توليت اصحابش بر قضاء متمكّن گردانيد . تا آنكه مردم بدان ملتزم شوند و سپس محمد بن حسن با تدوين آن مذهب در كتب مشهورهاش آن را نشر داد .
امَّا در تدوين فقه ، بر مدرسهء ابوحنيفه ، زيد در تدوين كتاب « المجموع » سبقت گرفته است ، و شايد ابوحنيفه تدوين فقه را در مدرسهء زيد ياد گرفته است . بلكه جميع اين مذاهب با اين دواوين از خود مذهب ساخته و پرداختهء اهل البيت تقليد كردهاند ، و نزد ايشان بوده است علم ، و احاديثى بر وفق آن علوم كه هر بزرگى از بزرگ ديگر فرا مىگرفت .
بنابراين حجاز و عراق در انتاج فقه هر دو با يكديگر تشريك مساعى نمودند ، چون به دنبال آن در جميع مُدُن متمدنه مثل فُسْطَاط ، و دمشق ، و قُرْطُبَه ، و قيروان ، و در مغرب ، و در مشرق ، و در اندلس ، و در وسط آسيا انتشار يافت .
و از اين تاريخى كه ذكر نموديم امورى چند ظاهر مىگردد :
1 - جميع مذاهب با جميع احكامى كه در آنها مىباشد و تا امروز براى اهل سنَّت باقى است ، بر جميع آنها صدارت دارد مذهب اهل البيت بر دست زيد بن على زين العابدين .
و همچنين صدارت و سبقت دارد بر مذهب زيدى « مذهب الإمام جعفر الصّادق » كه به دنبال آن امامانى از نسل او آمدند ، و بدين جهت مذهب اماميّه نام نهاده شد .
على هذا صادق امام شد با موت پدرش باقر ، در نيمهء دوم از قرن دوم و پس از آن ، شهادتش بعد از شهادت عمويش : زَيْد كه در سنهء 121 واقع شد با فاصلهء بيست و هفت سال سنهء 148 واقع گرديد .
امّا ابوحنيفه در سجن ابو جعفر منصور در سنهء 150 بمرد ، و امَّا مالك پس از
امام شناسى (فارسى) — صفحة 607
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٦٠٧