زياداتى است كه در روايت أبى مُصْعَب است . ابن حَزْم مىگويد : در روايت أبو مُصْعَب قريب يكصد حديث از ساير « مُوَطَّأ » ها بيشتر مىباشد . و سيوطى مىگويد : در روايت محمّد بن حسن احاديث قليلى است كه از ساير « موطأ » ها زيادتر است .
و احمد امين سبب اين اختلافها را در كتاب « مُوَطَّأ » بدين طريق بيان نموده است : مالك چون نسخهاى را كه تأليف مىنمود در آنجا خاتمه نمىداد و توقّف نمىكرد ، بلكه در آن نسخه پيوسته تغيير مىداد ، همان طورى كه براى ما نقل شده است كه وى دائماً به احاديث مراجعه مىنمود ، و آنچه را كه صحّتش براى او به وقوع نپيوسته بود حذف مىكرد . بناءً على هذا كسانى كه « مُوَطَّأ » را از مالك شنيدهاند در ازمنهء مختلفه شنيدهاند ، و اين موجب اختلاف نُسَخ آن گرديد .
از آن نسخهها كه اينك در دست ما باقى مانده است روايت يحيى بن لَيْثى است كه آن را زَرقانى شرح نموده است . و روايت محمد بن حسن شيبانى كه از اصحاب ابوحنيفه بوده است . و در اين چيزهاى بسيارى است كه در روايت يحيى موجود نمىباشد . و وى در بسيارى از مسائلى كه از مالك روايت مىكند آنها را با آراء خودش مزج مىدهد و در چه بسيار اوقات مىگويد : قال ( محمد « 1 » محمد شيبانى چنين گفت ) .
هامش
« مُوَطَّأ » ها را ضعيف شمرده است
- [ 1 ] ( مشابه اين سخن را زرقانى در شرحش بر « مُوَطَّأ » ج 1 ص 7 آورده است . ) -
- [ 2 ] ( متوفّى در سنهء 1139 ه . ) -
- [ 3 ] ( ابو مُصْعَب زُهرى آخرين نفرى است كه به علت صغر سنّش « مُوَطَّأ » را از مالك روايت كرده است و پس از مالك مدت 63 سال عمر كرد و « مُوَطَّأ » او از همهء « مُوَطَّأ » ها أكمل است چرا كه در آن با ملاحظهء مكرّرات 590 حديث و با اسقاط مكرّرات 559 حديث وجود دارد . كتاب « توجيه النظر » ص 17 ) -
( 1 ) « ضُحَى الإسلام » ج 2 ص 215 .