سبب و زمان تأليف موطّأ
سبب تأليف و زمان تأليف « مُوَطَّأ » « 1 »
كتاب « مُوَطَّأ » در اواخر عهد منصور در سنهء 148 « 2 » تأليف گرديد و علّتش آن بود كه همانطور كه شافعى مىگويد : ابو جعفر منصور فرستاد و مالك را طلبيد وقتى كه منصور به مدينه وارد شد ، و به او گفت : مردم در عراق اختلاف كردهاند ، تو كتابى تدوين كن تا ما مردم را بر آن اجتماع دهيم . مالك كتاب « مُوَطَّأ » را نگاشت .
و در روايت غير شافعى آمده است كه : علاوه بر اين به وى گفت : از شواذّ ابن عباس و تشدّدات ابن عمر و ترخيصات ابن مسعود « 3 » دورى گزين .
مالِك به منصور گفت : اى اميرمؤمنان ! سزاوار نيست كه مردم را بر گفتار يك مرد كه مُخْطِى و مُصيب مىباشد تحميل نمائيم ! و همانطور كه سابقاً بيان نموديم
هامش
( 1 ) حافظ ابن عبد البرّ در كتاب « الانتقاء » ص 41 گويد : محمد بن سعد گويد : من از مالك بن انس شنيدم كه مىگفت : چون ابو جعفر منصور حج نمود مرا خواست و من بر او وارد شدم . من با او سخن گفتم و وى از من سوالاتى كرد و من جواب دادم . آنگاه گفت : من اراده كردهام كه اين كتابهائى را كه تدوين نمودهاى ( يعنى مُوَطَّأ ) امر كنم تا از روى آن نسخههائى بنويسند و آن نُسَخ را به هر شهرى از شهرهاى مسلمين يك نسخه بفرستم و ايشان را امر كنم تا به آنچه در آن مىباشد عمل نمايند و به غير آن رجوع نكنند . زيرا من عقيدهمندم به آنكه اصل علم منحصر است در روايت اهل مدينه و علومشان ! مالك مىگويد : من گفتم : اى اميرمؤمنان اين كار را مكن ! به سبب آنكه مردم از زمان پيشين أقاويلى را اخذ كردهاند و احاديثى را شنيدهاند و رواياتى را روايت نمودهاند و هر دسته از مردم به همان زمره از روايات و اقاويل عمل كردهاند و آن را دين خود شمردهاند از اختلاف اصحاب رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم و غيرهم . رجوع دادن مردم از اعتقاداتشان بسيار شديد و مشكل مىباشد . بنابراين واگذار مردم را با همان اعتقاداتشان و افعالشان كه بر آن نشو و نما نمودهاند ، بگذار اهل هر بلدى همان رويّهاى را كه دارند داشته باشند منصور گفت : به جان خودم سوگند اگر تو با من موافقت كنى ايشان را بدين نهج امر مىكنم . و در روايات ديگرى وارد است كه : منصور طلب كرد از او كه كتابى وضع كند كه در آن تشديدات ابن عمر و رخص ابن عباس و شواذّ ابن مسعود نبوده باشد .
( 2 ) خلافت منصور از سنهء 136 تا 158 بوده است و بنابراين سنهء 148 اواسط عهد او مىگردد .
( 3 ) نسخه اشتباه است ، ترخيصات ابن عباس و شواذّ ابن مسعود صحيح است .