از كارهاى زشت و قبيح شياطين اراده داشتهاند خداوند ناپسند داشته بود .
أشاعِره مىگويند : آن كارهاى زشت و قبيحى را كه شياطين اراده داشتند خداوند هم اراده داشته است ، و بسيارى از طاعات را كه شياطين مكروه داشتهاند خداوند هم مكروه داشته است ، و بسيارى از طاعتهائى را كه انبياء اراده داشتهاند خداوند اراده نداشته است بلكه ناپسند داشته است آن طاعتهائى را كه آنان اراده داشتهاند . « 1 »
* * * إماميَّه مىگويند : آنچه را كه خداوند عزّ و جلّ بدان اراده داشته است بدان امر كرده است و آنچه مكروه داشته است از آن نهى نموده است .
أشاعِره مىگويند : خداوند امر كرده است به بسيارى از چيزهائى كه مكروه داشته است ، و نهى كرده است از بسيارى چيزهائى كه بدانها اراده داشته است . « 2 »
اين بود خلاصهء اقوال دو گروه در عدل خداى تعالى .
* * * گفتار إماميَّه در باب توحيد خداوند نظير گفتارشان در باب عَدْل مىباشد :
ايشان مىگويند : خداى عزّ و جلّ واحد است و قديمى غير از او نمىباشد و معبودى جز او نيست و با أشياء مشابهت ندارد . و آنچه كه صحيح است نسبت آن به اشياء داده شود مانند تحرّك و سكون ، جايز نيست به او نسبت داده شود . و او در
هامش
( 1 ) اگر فرض شود كه فاعل شرور در افعال بشر خداوند باشد در اين صورت لا محاله خداوند خواستار قبائح و فواحشى بوده است كه آنها مراد شياطين هستند . و مراد شياطين مورد كراهت پيامبران است . بنابراين خداوند از آنها چيزى را خواسته است كه مكروه پيغمبران مىباشد . و آنچه را كه از پيامبران خواسته است از جملهء طاعات آنها را از شياطين و فسّاق نخواسته است .
( 2 ) « تفسير كبير » ج 1 ص 142 و « الفصل » از ابن حزم ج 1 ص 142 و « شرح العقائد » و در حاشيهء آن از كستلى ص 109 تا ص 113 .