مذاهب بر اين چهار مذهب قرار گرفت . و شيعهء اماميّه بر همان مذهبى كه پيامبر و صحابه و تابعين بودند باقى بماندند . - انتهى كلام « إلزام النَّواصب » .
عبارات كوبندهء اعاظم سنّت دربارهء ابو حنيفه
و امامشان غَزالى گويد : ابوحنيفه اجازهء وضع و جعل حديث بر وفق مذهبش نموده است . يوسف بن اسْبَاط مىگويد : أبو حنيفه گفت : لَوْ أدْرَكَنِى رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه و آله و سلّم لَاخَذَ بِكَثِيرٍ مِنْ قَوْلِى « 1 »
« اگر رسول خدا مرا ادراك مىكرد ، براى عمل خودش بسيارى از گفتارهاى مرا أخذ مىنمود . »
و در « تاريخ بغداد » گويد : شعبه مىگويد : كَفٌّ مِنْ تُرَابٍ خَيْرٌ مِنْ أبى حَنيفَةَ « 2 » . « مشتى از خاك برتر از أبو حنيفه است . »
شافعى مىگويد : من در كتابهاى اصحاب أبو حنيفه نظر كردم و يافتم در آن كه يكصد و سى ورقه از آن خلاف كتاب و سنَّت مىباشد . « 3 »
سفيان ، و مالك ، و حَمَّاد ، و أوْزَاعى ، و شافعى مىگويند :
هامش
( 1 ) در « تاريخ بغداد » ج 13 ص 401 بدين عبارت آورده است : لو أدركنى النَّبى صلّى الله عليه و آله و سلّم و أدركته لأخذ بكثير من قولى . اين با يك سند ، و با سند ديگر : لو أدركنى رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم و أدركته لأخذ بكثير من قولى . و هل الدين إلا الرأى الحسَنَ ؟ ! ( در ص 407 ) و ما أخيراً در تعليقه هر دو حديث را از « ربيع الأبرار » و از « تاريخ بغداد » ذكر نموديم .
( 2 ) « تاريخ بغداد » ج 13 ص 446 با سند متّصل خود از يحيى بن سعيد .
( 3 ) اين عين ترجمهء عبارت صاحب « روضات » مىباشد . چرا كه وى گويد : قال الشافعى : نظرت فى كتب أصحاب ابى حنيفة فاذا فيها مائة و ثلاثون ورقة خلاف الكتاب و السّنَّة ( روضات از طبع حروفى چاپخانه مهر استوار قم ج 8 ص 172 ) . اما در « تاريخ بغداد » ج 13 ص 437 بدين لفظ آمده است : . . . أخبرنا محمد بن عبد الله بن عبد الحكم قال قال لى محمد بن ادريس الشافعى : نظرت فى كتب لأصحاب ابى حنيفة فاذا فيها مائة و ثلاثون ورقة فعدّدت منها ثمانين ورقة خلاف الكتاب و السّنة . قال ابو محمد : لانّ الاصل كان خطاء فصارت الفروع ماضية على الخطاء . و ملاحظه مىشود كه : ميان دو عبارت فرق بسيار است . بارى نظير اين قول از شافعى قول ابو بكر بن أبى داود مىباشد كه : جميع ما رَوَى أبو حنيفة من الحديث مائة و خمسون حديثاً أخطأ - أو قال غلط - فى نصفها . ( « تاريخ بغداد » ج 13 ص 446 )