الْمؤنَّث » ، و كتاب « الأجْنَاس » كه كتاب كبيرى مىباشد ، و كتاب « الفِرَق » ، و كتاب « السَّرج و اللِّجام » ، و كتاب « الوُحُوش » ، و كتاب « الإبل » ، و كتاب « النَّوادِر » ، و كتاب بزرگ « مَعانى شِعر » ، و كتاب كوچك « معانِى شِعر » ، و كتاب « سَرَقَات الشُّعَرَاء » ، و كتاب « فَعَلَ و أفْعَلَ » ، و كتاب « الحَشَرات » ، و كتاب « الاصوات » ، و كتاب « الاضْداد » ، و كتاب « الشَّجَر و الغَابَات » .
پس بنگر و تأمّل كن چگونه اين مصنَّفات را در عمر كوتاه خود تدوين نموده است ؟ ! مضافاً بر آنكه او راوى روايت از حضرت امام رضا و امام جواد و امام هادى عليهم السّلام مىباشد .
و از جمله پيشتازان در علوم ادبيّت و عربيّت أبوبَكر بن دُرَيْد أزْدى مقتدا و پيشوا در علم لغت مىباشد در طول مدت شصت سال . در بصره به دنيا آمد در سال دويست و بيست و سه ، و در آنجا نشو و نما نمود . چون زنجىها بصره را فتح كردند او به عمان گريخت ، و دوازده سال در آنجا اقامت كرد ، پس از آن به وطنش بازگرديد ، سپس به فارس كوچ كرد ، و در نزد بَنى ميكال داراى قدر و قيمت گرديد . توليت و نظارت ديوان به دو سپرده شد .
چون بنى ميكال خلع شدند ، در سنهء سيصد و هشت به بغداد آمد و به وزير مقتدر بالله : ابن الفُرَات پيوست . وى او را از مقرَّبين خود گردانيد ، و هر ماه براى وى پنجاه دينار وظيفه مقرّرى معيّن كرد . و پيوسته در نزد او مجلّل و مكرّم بود تا أجلش در ماه شعبان سنهء سيصد و بيست و يك در رسيد در حالى كه نود و هشت سال عمر كرده بود . و كتاب « السَّرْج و اللِّجام » ، و كتاب « المُقْتَبَس » ، و كتاب « زُوَّارُ العَرَب » ، و كتاب « اللُّغَات » ، و كتاب « السِّلاح » ، و كتاب « غريب القرآن » ، و كتاب « الوِشَاح » ، و كتاب « الجمْهرة » در لغت در شش مجلّد ، هر جزئى از آن در مجلّدى بخصوصه مىباشد ، و داراى ابياتى از شعر است كه آثار صنعت شعريه در دو مصراعش محكم و استوار است ، و قصيدهاى در باب مقصور و ممدود دارد ، و قصيدهء كوتاهى در حِكَم و آداب دارد كه علماء بر شرح آن اهتمامى تمام
امام شناسى (فارسى) — صفحة 136
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص١٣٦