كرد ، و در أنواع علم حكمت تصنيف نمود . او داراى كتابى است در حكمت ، و كتاب كبيرى در امامت ، و چون اهل آن عصر رغبت به علم نجوم داشتند ، در فروع علم نجوم تصنيف نمود . او از علماى عصر رشيد : هارون بن مَهْدى عبَّاسى مىباشد . وى رئيس كتابخانهء كتب حكمت هارون بود ، و اولادى داشت همگى از أجلّهء علماء .
قَفطى « 1 » در كتاب « اخبار الحكماء » آورده است كه : فَضْل بن نوبخت أبوسهل فارسى مرد ذكر شده و مشهورى مىباشد از پيشوايان و مقتدايان متكلّمين . و او را نيز در كتب متكلّمين ذكر كرده است .
كسانى كه او را ذكر كردهاند ، نسب و خاندانش را نيز ذكر كردهاند همچون ابن نديم و أبوعبدالله ( ابوعبيدالله - ظ ) مرزبانى كه او در زمان هارون الرّشيد بوده و ولايت قيام و سرپرستى كتب حكمت را به او واگذار نموده بود .
و من مىگويم : از جمله اولاد ماهر و كامل و بارع او در علوم اسحق بن أبى سَهْل ابن نوبخت بود كه در زير دست پدرش به مقام استادى رسيد ، و در علوم عقليّه و ساير علوم پيشينيان يگانه شد .
وى قائم مقام پدرش در خزانهء كتب حكمت هارون شد . و او داراى أولادى مىباشد كه همگى در كلام متبحّر هستند همچون أبواسْحَاق اسمعيل بن اسحق بن أبى سَهْل بن نوبخت صاحب كتاب « الْيَاقُوتُ فى الْكَلَام » كه آن را علّامه ابن مُطَهَّر حِلِّى شرح نموده است ، و در ديباجهاش گويد : اين كتاب از شيخ أقدم و امام أعظم ما : أبواسحق بن نوبخت مىباشد .
در اينجا محقّق ذىقيمت ما مرحوم صدر عدّهء بسيارى را بيان مىكند ، تا مىرسد به آنكه مىگويد : از زمرهء ايشان است شَيْخُ الشِّيعَةِ وَ مُحيى الشَّرِيَعِة شَيْخُنَا الْمُفِيدُ أبو عبد الله محمَّد بن محمد بن نُعْمانى معروف به ابن المعلِّم . ابن نديم در « فهرست » آورده است كه : رياست شيعه در علم كلام يعنى رياست متكلّمينشان به او منتهى
هامش
( 1 ) در مصدر اشتباهاً « قطفى » نوشته است .