بِقَلْبِهِ وَ لِسَانِهِ وَ يَدِهِ ! « اين است ناصر ما با قلبش و زبانش و دستش ! »
هشام با جميع فرقهها مناظره كرد ، و همه را مُفْحَم و منكوب ساخت . و نشستهائى و مجالسى با مخالفان و دشمنان داشته است . وى در علم كلام تصنيف نمود . از شدّت صَوْلَت و عُلُوِّ منزلت او ، مردم بر او رشگ بردند و او را به عقائد و مقالات فاسده رَمْى كردند ، در صورتى كه او برىء مىباشد از آن عقائد و مقالات و از هر فاسدى . وى در سنهء 179 ارتحال يافت .
پس از هشام ، سَكَّاك محمد بن خَليل أبو جعفر بغدادى از اصحاب هشام بن حَكَم و شاگرد اوست . علم كلام را از او أخذ نموده است . وى نيز داراى كتابهائى است .
و أبو مالِك ضَحَّاك حَضْرمى مقتدا و پيشوائى است در كلام . و يكى از أعلام تشيّع است و محضر حضرت امام صادق و امام كاظم عليهما السّلام را ادراك نموده است .
و از اين طبقه از متكلّمين هستند آل نوبخت . ابن نديم در « فهرست » گويد : آل نَوبخت معروفند به ولايت على بن أبيطالب و فرزندانش . در « رياض العلماء » گفته است : بَنو نَوْبَخت طائفهء معروفى هستند از متكلّمين علماء شيعه .
و من مىگويم : نوبخت مردى است فارسى الأصل در علوم پيشينيان فاضل و استاد . به واسطهء حذاقتش در اقتران كواكِب ، مصاحبت منصور دوانيقى را مىنمود . و چون از صحبت ناتوان آمد ، پسرش : أبوسَهْل كه نامش همان كنيهء او مىباشد ، به جاى او نشست . و براى او پسرى به نام فَضْل بن أبى سَهْل بن نوبخت نشأت گرفت كه در علم و فضل گوى سبقت از همگنان بربود به طورى كه بعضى از فضلاء اصحاب ما وى را به هُوَ الفيلسوف المتكلّم الحَكيم المتألِّه وَحِيدٌ فى علوم الاوَائل كَانَ مِنْ أرْكَان الدَّهْر ستوده و تعريف كردهاند .
او كتب فلسفه و حكمت اشراقيّهء نخستين پهلوييّن را از فارسى به عربى ترجمه
هامش
گويد : بعد از ، از ميان برانداخته شدن برمكىها مستتراً از دنيا رفت و بعضى گفتهاند : در خلافت مأمون