و فُضَالَة بن أيُّوب گفتهاند ، و بعضى به جاى فُضَالَة ، عثمان بن عيسى را شمردهاند .
و فقيهترين ايشان يونس بن عبدالرَّحمن ، و صَفْوان بن يَحْيى هستند - انتهى كلام كشّى .
تقدم شيعه در علم كلام
أوَّلين كسى كه علم كلام را تصنيف و تدوين كرد ، عيسى بن رَوْضَه إمَامى تابعى بوده است . وى در باب امامت تصنيف نمود ، و عمرش باقى بود تا عصر أبوجعفر منصور دوانيقى ، و از خواصّ او گرديد . چون او مَوْلَى بنى هاشم مىباشد . « 1 » اوست كه باب بحث را گشود و نقاب از چهرهاش برگرفت . احمد بن أبى طاهر در كتاب « تاريخ بغداد » كتاب او را ذكر كرده است ، و توصيف آن را نموده است . و همانطور كه در فهرست كتاب نجاشى مذكور است ، او خودش كتاب را ديده است .
پس از او ابو هاشم ابن محمد بن على بن أبيطالب عليه السّلام كتابهائى را در علم كلام تصنيف كرد ، و از أعيان شيعه او اوَّلين مؤسّس علم كلام است . چون وفاتش در رسيد آن كتب را به محمد بن على بن عبد الله بن عبّاس هاشمى تابعى تسليم كرد ، و شيعه را به او گرايش داد همانطور كه در كتاب « معارف » ابن قُتَيْبَه مذكور مىباشد . بنابراين ، اين دو نفر تقدّم دارند بر أبوحُذَيْفَه : واصِل بن عَطَاء معتزلى كه سيوطى او را اوّلين مصنّف علم كلام ذكر كرده است .
و اوَّلين مناظره كننده در تشيُّع از اماميّه أبو ذر غفارى مىباشد .
أبوعثمان جاحظ گويد : اوّلين مناظره كننده در تشيّع كُمَيْت بن زَيْد شاعر بوده است كه راجع به آن حجَّتهائى را اقامه كرد . و اگر وى نبود ، وجوه احتجاج و استدلال بر حقّانيّت أئمّه شناخته نمىشد .
هامش
( 1 ) مولى چون به طائفه يا قبيلهاى اضافه گردد ، يا مقصود هم عهد و هم پيمان بودن با آن طائفه است ، و يا نزيل و وارد بر آن طائفه .