الرِّضا عليهما السّلام است كه او به طورى كه در فهرست نجاشى و فهرست ابن نديم وارد است كتاب « رجال » تصنيف نموده است . و أيضاً شيخ محمد بن خالد برقى . او از صحابهء امام موسى بن جعفر ، و امام رضا : بوده است ، و حيات داشته است تا عصر امام ابوجعفر محمد بن رضا عليهما السّلام را ادراك كرده است ، و كتابش در دست ماست .
او در اين كتاب راويانى را كه از أميرالمؤمنين و أئمّهء بعد از ايشان : روايت كردهاند ذكر نموده است . و در اين كتاب همانند كتب مذكورهء در اين باره ، جرح و تعديل وجود دارد . « 1 »
تقدم شيعه در علم فقه
آية الله سيد حسن صدر پس از اين بحث وارد در بحث اوّلين مصنَّف در طبقات راويان مىگردند ، و اوَّلين مصنَّف آن را شيعه ، و أبوعبدالله محمد بن عُمَر واقِدى مىدانند . و سپس فصلى در تقدّم شيعه در علم فقه گشوده ، و اوَّلين مصنِّف آن را على بن أبى رافِع غلام رسول الله صلّى الله عليه و آله مىشمرند ، و اضافه مىكنند كه نجاشى پس
هامش
است نه شيعه را ، و گرنه بر مثل كسى همچون سيوطى پوشيده نيست كه : عبدالله بن جبلة مشهور داراى كتاب « رجال » مشهورى است .
أقول : اشتباه آية الله صدر در كتاب « تأسيس الشِّيعة » از آنجا ناشى شده است كه : از روى خطا سنهء وفات شعبه را 260 ذكر نمودهاند ، در حالى كه بدون شك در سنهء 160 بوده است . و در اينجا كه ما مطلبشان را از كتاب « الشِّيعة و فنون الاسلام » در ص 76 و ص 77 ذكر كرديم ، أيضاً به همان منهج مشى فرمودهاند ، و وفات وى را در سنهء 260 تحرير فرمودهاند ، اين نيز اشتباه مىباشد .
بارى مرحوم سيد شرف الدين در آنكه شعبه را شيعه پنداشته است به خطا رفته ، و ليكن سنهء وفاتش را كه 160 مىباشد به درستى آورده است . برعكس مرحوم سيّد حسن صدر در آنكه شُعْبه را عامِّى و سنِّى مذهب گرفته است به درستى وارد مطلب گرديده است ، و ليكن در سنهء وفات وى كه 260 ضبط فرموده است ( هم در كتاب « تأسيس الشِّيعة لعلوم الإسلام » ، و هم در كتاب « الشِّيعة و فنونُ الإسلام » ) اشتباه نموده است
( 1 ) « الشيعة و فنون الاسلام » ص 65 تا ص 78 .