تقدم شيعه در علم رجال و درايه
تقدم شيعه در علم درايه
و اوّلين مُدَوِّن در علم درايهء حديث و تنويع آن به أنواعى ، كه در اين علم نيز تقدّم با شيعه بوده است ، أبوعبدالله حاكِم نيشابورى مشهور مىباشد ، كه در سنهء چهار صد و پنج وفات كرد ، و كتابى در پنج مجلَّد تصنيف كرد و نامش را « معرفةُ علوم الحديث » نهاد . او حديث را بر پنجاه نوع تقسيم نمود . و بر تقدّم وى در اين علم صاحب « كشف الظُّنون » تصريح كرده است ، و گفته است : اوَّلين متصدّى اين علم حاكم بوده است ، و پس از وى ابن الصَّلاح از او پيروى كرد .
و پس از حاكم جماعتى از شيوخ شيعه در علم درايهء حديث تدوين كردند ، نظير سيد جمال الدّين احمد بن طاوس صاحب كمالات و فضائل . و اوست وضع كننده و مبتكر اصطلاح جديد براى اماميّه در تقسيم حديث به اقسام چهارگانه : صَحيح ، حَسَن ، مُوَثَّق ، ضَعيف .
تقدم شيعه در علم رجال
و اوَّلين كسى كه در علم رِجال حديث و احوال راويان بحث نموده است ، عبارت مىباشد از :
أبوعبدالله محمد بن خالِد بَرْقى قمّى . وى از اصحاب امام موسى بن جعفر كاظم عليه السّلام بوده است به طورى كه از كتاب « رجال » شيخ أبوجعفر طوسى به دست مىآيد . و تصنيف او را در علم رجال ، أبوالفرج : ابن نديم در « فهرست » در اوَّل فن خامس در أخبار فقهاء شيعه از مقالهء ششم ذكر كرده است .
ابن نديم گويد : او صاحب كتابهائى است از جمله « كتاب الْعَوِيص » ، « كتاب التَّبْصِرة » ، « كتاب الرِّجال » . در آن كتاب نام كسانى را كه از أمير المؤمنين عليه السّلام روايت كردهاند مىبرد - انتهى .
سپس ابو محمد : عبد الله بن جَبَلَة بن حَيَّان بن أبْحُر كِنَانى كتاب « رجال » را تصنيف كرده است . و در سنهء دويست و نوزده با طىّ عمر طولانى بدرود زندگى گفته است .