آن اجرت ، گرانقدرتر است . « 1 » و ابن كثير خودش در تفسير اين آيه كريمه گفته است : در روايت صحيح از رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم وارد است كه چنين گفته است : اعملوا و سدّدوا و قاربوا و اعلموا أنّ أحدا لن يدخله عمله الجنّة ! قالوا : و لا أنت يا رسول الله ؟ ! قال : و لا أنا إلّا أن يتغمّدنى الله برحمة منه و فضل . « 2 » « عمل كنيد ! و كارهايتان را از روى إحكام و سداد و متانت انجام دهيد ! و خود را به خدايتان نزديك كنيد ! و بدانيد كه : عمل هيچ فردى او را داخل در بهشت نمىنمايد ! گفتند : اى رسول خدا عمل تو هم ، ترا داخل بهشت نمىكند ؟ گفت : و نه من ! مگر آنكه پروردگار مرا در رحمت و فضل خود بپوشاند ، و فضل و رحمتش مرا فرا گيرد » .
و از اينجا بدست مىآوريم كه : ثواب و پاداش خداوندى به مقدار انكشاف عمل از حقيقت إيمان است . هر چه ايمان و خلوص بيشتر باشد ، مثوبت أفزونتر است . و معلوم است كه إيمان و إخلاص كه از صفات و حالات نفسى است ، از أعمال بدنى و خارجى كه مشهود است ، از واجبات و محرّمات و مستحبات و مكروهات ، دقيقتر و لطيفتر و ظريفتر است براى إرائهء بنده در مقام امتثال ، و نمايشگر مقدار محبّت و واقعيّت اوست . و همين أعمال مستحبّى و نوافلى است كه بنده از روى طوع و رغبت أنجام مىدهد ، بدون إلزام و ايجاب ، و او را به بارگاه قرب مىكشاند ، و در حرم أمن و أمان الهى جا مىدهد ، و جليس و أنيس و كليم و حبيب خدا مىكند . و در اين صورت ديگر ، عنوان ثواب شصت ماه روزه نيست . بلكه شصت سال است ، و يا به أندازهء عمر روزگار و دهر است ، چنانچه در بعضى از روايات ديگر آمده است ، و بطور كلّى وقتى كه بنده در عمل و نيّت از حدود و
هامش
( 1 ) - « تفسير فخر رازى » ، طبع مطبعهء سعادت ، ج 7 ، ص 477 .
( 2 ) - « تفسير القرآن » ، ابن كثير ، طبع دار الفكر ، ج 6 ، ص 262 . و اين روايت را در « صحيح بخارى » طبع بولاق سنه 1312 ، ج 8 ، كتاب رقاق ، ص 98 و ص 99 از أبو هريره و عائشه روايت كرده است ، و در روايت أبو هريره ، اين جمله را إضافه دارد كه : سدّدوا ، و قاربوا ، و اغدوا ، و روحوا ، و شىء من الدّلجة ، و القصد و القصد تبلغوا !