مكّه نازل شده است ، و آنها را در سور مدنيّه قرار دادهاند .
[ ممكن است آيات أوّل سورهء معارج ، مدنيّه باشد ]
اينها همه به تعيين رسول خدا بوده ، و حتّى جاى آن آيات را كه بين فلان آيه ، و فلان آيه باشد ، نيز رسول خدا معيّن فرمودهاند .
سيوطىّ در « إتقان » در فصل أوّل گويد : بيهقى در « دلائل » گفته است : در بعضى از سورههائى كه در مكّه نازل شده است ، آياتى است كه در مدينه نازل شده ، و سپس به آنها ملحق شده است . و همچنين ابن الحصّار گفته است كه : در هر يك از دو نوع : سورههاى مكّى و سورههاى مدنى ، آيات استثنائى است كه در غير محلّ نزول يعنى مكّىها در مدينه و مدنىها در مكّه نازل شده است .
و سپس گفته است : بعضى از مردم آيات استثنائى را از روى اجتهاد خود معيّن مىكنند ، و به نقل توجّه ندارند . و ابن حجر عسقلانى در « شرح صحيح بخارى » گفته است : بعضى از پيشوايان أهل علم فقط به بيان آياتى كه در مدينه نازل شده ، و راجع به سورههاى مكيّه بوده است ، اعتنا داشتهاند . و أمّا عكس آن را كه نزول سورهاى در مكّه باشد ، و تأخّر بعضى از آيات را در مدينه ، من نديدهام ، مگر نادرى از آن را .
سيوطى پس از اين نقل مىگويد : و اينك من وارد مىشوم در بيان هر يك از دو نوع يعنى بيان آيات مدنيّه در سور مكّيه و آيات مكّيه در سور مدنيّه و به نحو استيعاب بيان مىكنم بر حسب مقدار وقوف خودم « 1 » .
فعلىهذا مىگوئيم : سورهء معارج با آنكه اگر مكّى باشد ، أمّا آيات أوّل آن سوره ، مدنى است .
و اگر كسى بگويد : قدر متيقّن از اينكه سورهاى مكّيه و يا مدنيّه باشد ، آن است كه : ابتداى آن مكّى و يا مدنىّ باشد ، و يا آيهاى كه از آن نام آن سوره گرفته شده است ، مكى و يا مدنى باشد .
جواب آن است كه : اين ترتيبى كه فعلا قرآن بر آن است ، بر حسب توقيف و قرار داد است ، نه بر حسب نزول آيات . و چه بعدى دارد كه اين آيات أخيرا نازل
هامش
( 1 ) - « إتقان » سيوطىّ ، طبع سنهء 1278 هجرى قمرى ، ج 1 ، ص 17 و ص 18 .