جواب آنست كه او در أبطح مكّه كشته نشد چون أبطح مكّه در مشرق مكّه است كه او را وادى محصّب گويند و قريب به منى است . بلكه او را با جميع خاندان او و همراهان او ، در وادى فخّ ، هادى عبّاسىّ ( نوادهء منصور دوانيقى ) از دم تيغ گذرانيد . فلهذا او را شهيد فخ گويند .
[ ابن تيميّه در معناى أبطح ، إعمال غرض كرده است ]
و وادى فخّ بين تنعيم و مكّه ، در يك فرسخى شمالى مكّه واقع است .
همچنان كه حضرت سيّد الشهداء ، حسين بن على بن أبي طالب را شهيد طفّ نامند .
از همهء اينها گذشته ، آنچه حلبى در سيرهء خود ، و شيخ محمّد صدر العالم در « معارج العلى » و سبط ابن جوزىّ در « تذكره » آوردهاند ، لفظ أبطح نيامده است بلكه چنين آوردهاند كه سائل در مسجد به نزد رسول خدا آمد . و مراد مسجد مدينه است . و حلبى تصريح نموده است كه در مدينه بوده است . و على هذا إنّ الإشكال يرتفع بحذافيره .
إشكال سوّم : سورهء معارج : سأل سائل به عذاب واقع از سورههاى مكّى است ، كه قبل از هجرت باتّفاق أهل علم در مكّه نازل شده است . و بنابراين قبل از واقعهء غدير خمّ به مدّت ده سال ، و يا بيشتر نازل شده است . چگونه إمكان دارد بعد از آن واقعه نازل شده باشد ؟ ! جواب از چند جهت است : أوّل آنكه اگر يكايك از آيات اين سوره باتّفاق همهء علماء مكّى باشد ، بايد روايت را حمل نمود كه تكرار نزول شده است ، و يا آنكه به مناسبت واقعه جبرائيل ، و يا خود حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله آن را مكرّرا تلاوت نمودهاند .
و آياتى كه بر پيامبر أكرم دو بار نازل شده است ، بسيار است ، كه به جهتى از جهات مهم ، چون تذكير و موعظه ، و اهتمام به مفاد و موقعيّت آيه ، و يا اقتضاء نمودن در دو مورد ، دو بار نازل شده است .
تقريبا اتّفاق علماء شيعه و سنّى است كه سورهء فاتحة الكتاب دو مرتبه نازل شده است ، يك مرتبه در مكّه در هنگامى كه نماز واجب شد ، و يك مرتبه در مدينه ، در هنگامى كه قبله ، از بيت المقدس به بيت الحرام تحويل يافت ، و به همين