و در « مصباح المنير » گويد : و البطيحة و الأبطح كلّ مكان متّسع : هر مكان وسيعى را بطيحة و أبطح گويند . و أبطح در مكّه مراد محصّب است . « 1 » و در « صحاح اللّغة » گويد : بطحه أى ألقاه على وجهه فانبطح : يعنى او را برو در افكند ، و او به روى چهرهاش در روى زمين پخش شد . و أبطح مسيل واسعى است كه در آن شنهاى نرم و ريگهاى ريز باشد و جمع آن أباطح و بطاح باشد . « 2 » و در « نهاية » گويد : و در حديث عمر آمده است كه : إنّه أوّل من بطّح المسجد ، تا آنكه گويد : و در حديث صداق آمده است : لو كنتم تعرفون من بطحان ما زدتم . و بطحان با فتح بآء اسم وادى مدينه است و بطحانيّون منسوب به بطحان هستند ، و أكثر مردم بآء بطحان را ضمّه مىدهند ، و شايد آن صحيحتر باشد . « 3 » و در « أقرب الموارد » گويد : بطّح المسجد يعنى شنريزهها را در آن ريخت و پهن كرد . و در حديث آمده است : فأهاب النّاس إلى بطحه ، يعنى مردم را به گستردن آن شنها وادار كرد و به تسويه و هموار نمودن آنها زجر و أمر نمود . و تبطّح السّيل يعنى در بطحاء گسترش يافت ، و سيل عريضى دامن وادى را گرفت و بطحية مسيلى است كه در آن شنهاى خرد است ، و جمع آن بطائح آيد ، و نيز محلّ فرو رفتن آب دجله و فرات را بطيحة و بطائح نامند . و بطحاء نيز همان مفهوم بطيحة را دارد و جمع آن بطاح و بطحاوات آيد ، و أبطح مثل بطيحة و بطحاء است و جمع آن أباطح است . « 4 » و در « معجم البلدان » گويد : البطحآء در لغت مسيلى است كه در آن شنهاى خرد باشد ، و جمع آن أباطح است . تا آنكه گويد : أبو الحسن محمّد بن على بن نصر كاتب مىگفت : من از يكى از زنان مغنّيه كه عود مىنواخت ، شنيدم كه : در أبيات
هامش
( 1 ) - « المصباح المنير » ، شهاب الدين فيّومى ، مادهء بطح .
( 2 ) - « صحاح اللّغة » ، أبو الوفاء هورينى ، ج 1 ، ص 170 .
( 3 ) - « النّهاية فى غريب الحديث و الأثر » ، ابن أثير جزرىّ ، ج 1 ، ص 134 و ص 135 .
( 4 ) - « أقرب الموارد فى فصح العربى و الشّوارد » ، سعيد خورتونىّ شرتونى ، ج 2 ، ص 47 .