پذيرش توحيد ، و با مجاهده و كدّ و سعى در طىّ طريق الى الله ، رو به كمال بروند ، و مطلوب خود را به دست آرند .
النّاس معادن كمعادن الذّهب و الفضّة . « 1 » مردم در غرائز و صفات ، و درخشندگى و تابندگى ، و اختلاف درجات و استعدادات ، مانند معادن مختلف هستند . همانطور كه يك معدن ، مسّ ، و يك معدن ، آهن ، و يك معدن طلا ، و يك معدن نقره ، و يك معدن الماس و برليان است ، و با هم مختلفند ، همينطور أصناف و دستجات مردم با يكديگر در صفات و غرائز و ملكات اختلاف دارند . ولى نكتهاى كه هست اينست كه : همانطور كه هر معدنى بايد استخراج شود ، و به كوره رود ، و تحمّل آتش كند ، و ذوب شود و غشّ از خالص جدا شود ، و الماس و برليان نيز بايد به دست تراشكار تراشيده شوند ، تا با قابليّت موجوده مورد استفاده قرار گيرند ، همين طور أصناف و أنواع مردم بايد با قدم مجاهده ، و تسليم امر خدا ، از هواى نفس و خودبينى بيرون آمده ، و به خدا بينى و لقاء حضرت او نائل شوند .
هر فردى از أفراد بشر مكلّف است ، قابليّت و استعداد عطاشدهء به او را كامل كند ، و فعليّت بخشد ، نه آنكه مانند افراد ديگر شود . پيامبران مكلّفند آن جوهرهء ذاتى خود را پاك كنند ، و إمامان مكلّفند در دستورات إلهيّه در مقام خلوص و إخلاص ، به مقام ولايت مطلقه نائل آيند ، اولياء خدا مكلّفند سريرهء ذاتى خود را روشن ، و از حجابهاى نورانيّه نيز بگذرانند ، مردم عادى نيز مكلّفند سريرهء ذاتى خود را هر چه باشد ، پاك و خالص كنند ، و غشّ و غلّ را از آن به دور بريزند ، و از هواى نفس برون جسته ، و به مقام رضاى محبوب : حضرت معبود فائق گردند . هيچكس مكلّف نيست كه همچون ديگرى بشود . در روز قيامت از شمر نمىپرسند چرا مانند حضرت سيّد الشّهداء نشدى ؟ ! چرا امام نشدى ؟ ! از او مؤاخذه مىكنند كه چرا از روى اختيار آن حضرت را سر بريدى ؟ !
هامش
( 1 ) - در « إحياء العلوم » ج 1 ، ص 6 آورده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : النّاس معادن كمعادن الذّهب و الفضّة ، فخيارهم فى الجاهليّة خيارهم فى الإسلام إذا فقهوا . و نيز عين اين عبارت را از رسول خدا در « جامع السعادات » طبع نجف ، ج 1 ص 24 بدون قيد إذا فقهوا آورده است .