گرم و بىآب و علف مكّه ، و پس از امتحان كشتن و ذبح فرزند برومند و شاخص توحيد ، و اقامت اسماعيل را در قربانگاه حضرت محبوب ، و خلاصه بعد از بيست و چهار امتحانى كه از او شد ، و او از عهده برآمد ، در سنّ پيرى و فرتوتى كه از سر و صورتش موهاى سپيد سرازير است ، به مقام إمامت برگزيده شد . و اين منصب به دو عنايت شد .
[ عصمت پيامبران منافاتى با اختيار آنان ندارد ]
وَ إِذِ ابْتَلى إِبْراهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً .
« 1 » « و در آن وقتى كه ابراهيم را پروردگارش به كلماتى آزمايش نمود ، و ابراهيم خوب از عهده برآمد ، و آنها را به تماميّت انجام داد ، از طرف خدا خطاب رسيد كه : من تو را براى مردم امام قرار دادم » .
حضرت موسى ، پس از آن امتحانات سخت در دعوت با سبطيان ، در مقابل قبطيان ، و مقابله و روبرو شدن با فرعون مصر ، و فرار كردن به سرزمين فلسطين و مدّت چهل سال در تيه و بيابان ماندن سبطيان ، و چهل شب براى مخاطبه و مناجات ، گرسنه و تشنه به كوه طور رفتن ، و تحمّل آن آثار عظمت و جلال إلهى را نمودن ، داراى مقام كمال شد ، و جزء پيامبران اولو العزم درآمد ، و صاحب شريعت و كتاب شد .
رسول اكرم محمّد بن عبد الله صلى اللّه عليه و آله و سلّم چهل سال در سرزمين مكّه تنها و غريب بود . بطورى كه براى خلوت با خدا ، بايد كعبه و بيت الله را ترك گويد - با آنكه أهل مكّه و مجاور بيت الله بود - و در جبل النّور در غار حراء تنها و تنها برود . آن غارى كه بر فراز كوه است ، و رفتن به آنجا بسيار مشكل ، و راه خطرناك . در آن غار چند روز و يك هفته و دو هفته و بيشتر اقامت مىنمود ، تنها و تنها .
البتّه شكّى نيست كه جوهرهء وجود آن و الا مردان از ساير مردم امتياز و برترى دارد همچنان كه أفراد عادى مردم نيز از جهت آفرينش از نظر صفات و غرائز و ملكات تفاوت دارند ، كما آنكه از جهت جهات طبعى و طبيعى چون قد و حجم و رنگ و شمائل متفاوتند . ليكن اين تفاوت آنان را از نقطه نظر تكليف و عصمت اختيارى در صفّ متمايز و جدائى قرار نمىدهد ، همه بايد با اطاعت أمر خدا ، و با
هامش
( 1 ) - آيه 124 ، از سورهء 2 : بقره .