اين بيت به معناى أولى به شىء است مانند گفتار خداوند : النّار هى مولاكم يعنى هى الأولى بكم . و بنابراين معنى چنين مىشود كه : صبح كرد آن گاو ، در حالى كه مىپنداشت هر يك از دو فاصلهء ميان دو دست و ميان دو پاى او سزاوارتر است از ترسيدن از آن ، تا ترسيدن از ديگرى .
و يا آنكه فرج ( شكاف بين دو دوست و بين دو پا ) محلّ و موضع مخافت است ، و معنى چنين مىشود كه : آن گاو مىپنداشت هر يك از دو فاصلهء ميان دو دست و ميان دو پاى او موضع و محلّ ترس است « 1 » .
لبيد از شعراى زمان جاهليّت بود ، و بهترين قصيدهء او در جاهليّت يكى همين معلّقه است و ديگرى قصيدهء لاميّهء او كه در آن اين بيت است :
ألا كلّ شىء ما خلا الله باطل * و كلّ نعيم لا محالة زائل
« آگاه باشيد كه هر چيزى غير از خداوند باطل است ، و هر نعمتى به ناچار زوالپذير است » .
و چون اين بيت را براى رسول خدا خواندند فرمود : أصدق شعر قالته العرب « اين بيت راستينترين شعرى است كه عرب سروده است » .
لبيد زمان اسلام را نيز ادراك كرد و اسلام آورد ، و تا زمان عثمان حيات داشت ، و از معمّرين و كهنسالان بود . كسانى كه شرح حال او را نوشتهاند ، عمر او را از يكصد و ده سال كمتر نگفتهاند و تا يكصد و پنجاه و هفت سال نيز گفته شده است .
و ديگر از كسانى كه تصريح كردهاند معناى مولى در آيه
هِيَ مَوْلاكُمْ
، أولى و سزاوارتر است ، بخارى و أبو جعفر طبرى « 2 » ، و أبو الحسن واحدى در « وسيط » ، و ابو الفرج ابن جوزى « 3 » ، و محمّد بن طلحهء شافعى « 4 » ، و سبط ابن جوزى « 5 » ، و تفتازانى
هامش
( 1 ) - « شرح معلّقات سبع » زوزنى ، شرح قصيدهء لبيد بن ربيعهء انصارى طبع سنگى ، ص 78 . شارح معلّقات قاضى زوزنى : حسين بن أحمد در سنهء 486 وفات كرده است .
( 2 ) - « تفسير طبرى » ، ج 9 ، ص 117 .
( 3 ) - تفسير ابن جوزى : « زاد المسير » .
( 4 ) - « مطالب السّؤول » ص 16 .
( 5 ) - « تذكرة خواصّ الامّة » ص 19 .