« اينطور خداوند حقّ را به باطل مىزند ( و درهم مىريزد و مخلوط مىكند ) أمّا زبد و كف در جاى خود مستقرّ نمىماند و از بين مىرود ، و امّا آنچه كه به مردم منفعت مىرساند ، در روى زمين درنگ مىكند ، اينطور خداوند مثالها مىزند » .
و محصّل آنچه ذكر شد اينست كه : اين جملهء :
إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ
در حكم تعليل و تفسير جملهء
وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ
مىباشد ، و مراد از عصمت ، حفظ رسول الله است از آفاتى كه به او برسد ، بدون اينكه او به هدفش نائل آيد ، و به مقصد و مرام خود در برافراشتن لواى حمد و توحيد برسد ، به اينكه او را متّهم به بىدينى و دنياپرستى كنند ، يا او را بكشند بدون أخذ نتيجه و انگيزه از بعثت و نبوّت .
و امّا اينكه اگر بخواهيم آيه را به إطلاقش أخذ كنيم و بگوئيم : خداوند رسول خود را از هرگونه گزندى محفوظ مىدارد ، اين منافات با آيات قرآن و حديث و تاريخ قطعى دارد . آنقدر نفس نفيس آن حضرت از امّت خود چه از كفّارشان ، و چه از منافقانشان ، و چه از مؤمنانشان ، رنج و مصيبت ديد ، و به انواع اذيّتها و آزارها مبتلا گشت ، كه هيچ ذى نفسى قابل تحمّل اين همه بلايا و مصائب نيست مگر نفس شريف خود آن حضرت . چنان كه در حديث مشهور فرموده است : ما أوذى نبىّ مثل ما اوذيت قطّ « هيچگاه پيغمبرى بقدرى كه من آزار ديدهام ، آزار نديده است » .
از آنچه بيان كرديم معلوم شد كه مفاد اين آيه بسيار مهمّ ، و شايد از مهمترين آياتى است كه در قرآن كريم وارد شده است . اين آيه ، آيه 67 از سورهء مائده است ، و سورهء مائده آخرين سورهاى است كه بر رسول خدا صلى الله عليه و آله در مدينه نازل شده است ، و همه و يا بيشتر آن در حجّة الوداع نازل شده است ، « 1 » و به اتّفاق جميع مفسّران از سورههاى مدنى است ، زيرا كه سورههاى مدنى به سورههائى گويند كه بعد از هجرت رسول خدا نازل شده است ، گرچه آن حضرت در سفر بودهاند .
هامش
( 1 ) - « إتقان » طبع اول ج 1 ص 23 از محمّد بن كعب از طريق أبى عبيد آورده است كه : سورهء مائده در حجّة الوداع ، فيما بين مكّه و مدينه نازل شده است .