اعتال كشيدن به سختى و آزار است ، و هر چند مقصود ظاهرى آيه ابو جهل است ، بدان سبب / 50 كه به صيغهء مفرد آمده ، ولى هر مجرم را شامل مىشود ، و صيغه مفرد نماينده خوارى و خذلانى است كه اهل آتش از همگنان و بزرگان خود در دنيا مىبينند كه ياور و يارى در آن ندارند .
[ 48 - 49 ] و پس از آوردن هر يك از آنان به ميان جهنم ، خداوند به فرشتگان عذاب فرمان مىدهد كه به صورت مادّى به اهانت و خوار كردن آنان بپردازند ، و عذاب بر سر ايشان ريخته مىشود كه گراميترين موضع در نزد انسان است ، و از لحاظ معنوى با گفتن كلمات موهنى كه همچون زخم شمشير در جان كارگر مىشود ، به آزار آنان مىپردازند ، و اين جزاى استكبارى است كه آنان در دنيا نسبت به حق و مؤمنان به حق روا مىداشتند .
ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذابِ الْحَمِيمِ
سپس بر سر او از عذاب جهنم فرو ريزيد .
چون كلمهء « من » دلالت بر تبعيض دارد ، آيه دليل بر آن است كه عذاب يكباره فرو ريخته نمىشود ، بلكه بارها و بدون انقطاع اين عمل صورت مىگيرد و تا آزارى كه از آن مىرسد افزونتر شود ، و آيا كار تنها به همين پايان مىپذيرد ؟
هرگز . . . بلكه با سخن نيز شخص دوزخى در معرض توهين قرار مىگيرد و به او گفته مىشود :
ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ
بچش كه تو همان مهتر گرامى ( در دنيا ) هستى ! در جوامع الجامع روايت شده است كه ابو جهل به رسول اللَّه ( ص ) گفت كه : ميان دو كوه آن كسى عزيزتر و گراميتر از من نيست . « 24 » .
و در تفسير على بن ابراهيم آمده است كه گفت : اين پاسخى به ابو جهل است ، چه ابو جهل پيوسته مىگفت كه ( أنا العزيز الكريم ) و با همان كلمات در
هامش
( 24 ) - نور الثقلين ، ج 4 ، ص 630 .