قشرى محض است ، ولى كسانى كه با بصيرت ايمان نظر كنند ، به حق خلاصه شدهء در آن مىرسند .
[ 40 - 42 ] و چون خدا آدمى را با بخشيدن عقل به او از ديگر آفريدگان متمايز ساخته است ، و نيز با آزادى به او كرامت بخشيده است ، پس او در برابر خدا براى عمل كردن بر وفق هدفى كه براى آن آفريده شده ، مسئوليت دارد ، و اگر اين مسئوليت را تحمل كند جايگاهش در بهشت است ، و اگر از آن شانه تهى كند در آتش دوزخ معذب مىشود .
و با آن كه خداوند متعال سنت جزا را در زندگى دنيا به جريان انداخته در آخرت تجلّى آن بيشتر است ، بدان سبب كه ترازوها نصب شده و موجب جدا شدن صالحان و اشرار از يكديگر مىشود .
إِنَّ يَوْمَ الْفَصْلِ مِيقاتُهُمْ أَجْمَعِينَ
روز جدا شدن ميقات همهء ايشان است .
و اين روز ضرورتى حتمى است كه عدالت خدا مقتضى آن است ، و از آن جهت خدا آن را « يوم الفصل » خوانده است كه در آن حق دور از عذر و بهانهها يا تأخيرها حكم مىكند ، پس در زندگى هر انسان روزى قاطع است و عنوان جدا كننده دارد كه در آن سرنوشت ابدى استقرار پيدا مىكند .
چون پروردگار ما براى برگزيدن حق به انسان اختيار كامل بخشيده و هيچ قدرتى جز او نمىتواند / 48 او را بر آن وادارد كه در جهتى عكس آنچه اراده كرده است حركت كند ، آشكارترين معنى « فصل » آن مىشود كه آدمى لازم است مسئوليت را شخصا تحمل كند تا در آن روز جدا شدهء از ديگر مردمان باشد .
يَوْمَ لا يُغْنِي مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئاً وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ
روزى كه يك دوست را نمىتواند چيزى از دوستش بى نياز گرداند ، و به هيچ كس يارى و نصرتى نمىرسد .
آرى ، گاه فشارى از پيرامون انسان در جهتى معين به او وارد مىشود ، ولى ايستار قاطع تنها در گرو اراده و خواست او است ، و براى آن كه از متأثر شدن به