امّا از سختترين گونههاى عذاب در آتش ، درختى است كه در اصل و ريشهء آن مىرويد و از آن شاخهاى بر هر يك از كسانى كه در دوزخاند امتداد مىيابد و نام آن درخت زقّوم است ، و اين درخت تجسّمى از گناهان اهل جهنم است . « 23 »
إِنَّ شَجَرَةَ الزَّقُّومِ * طَعامُ الْأَثِيمِ
درخت زقوم خوراك گناهكار است .
هنگامى كه اهل جهنم احساس گرسنگى سخت مىكنند ، در جستجوى چيزى خوردنى مىافتند . و آن را در اين درخت مىيابند ، و چارهاى جز خوردن آن نمىبينند ، و به محض آن كه به درون بدن آنان مىرسد همچون سرب و مفرغ گداخته مىشود و از آن چهرههاى ايشان حالت بريان شده پيدا مىكند و مژههاى چشمانشان فرو مىريزد و رودههاشان پاره پاره مىشود و به قى كردن مىافتند ؛ و پروردگار ما زقوم را از آن نظر به فلز گداخته تشبيه كرده است كه معنى آن براى ذهنهاى محدود ما قابل فهم شود ، و گرنه از اين هم بسيار سختتر و بزرگتر است .
كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ * كَغَلْيِ الْحَمِيمِ
همچون آهن گداختهاى كه در شكمها مىجوشد ، همچون جوشيدن آب جوشان .
حميم آبى است كه بسيار داغ باشد ، و هنگامى كه يك كانى همچون سرب يا مس به منتها حد غليان برسد ، همچون آب مىشود و گرماى آن غير قابل تحمل خواهد بود .
[ 47 ] و رنگ ديگرى از عذاب كه مجرمان آن را مىچشند ، در آن هنگام است كه خدا به پاسداران آتش فرمان مىدهد كه آنان را به ميان آن برانند و خوارشان سازند .
خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلى سَواءِ الْجَحِيمِ
او را بگيريد و به ميان دوزخش بكشيد .
هامش
( 23 ) - رجوع كنيد به تفسير ما از آيهء 65 از سوره الصّافات .