رسولى كه ايمان آوردن به او و اطاعت كردن از وى امتدادى از ايمان آوردن به خدا است .
وَ تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ وَ تُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا
و گراميش داريد و ارجمندش شماريد و صبح و شام تسبيح او گوييد .
در اين جا ميان مفسران دربارهء اين كه مرجع ضميرهاى غايب آن چه كس است ، اختلاف وجود دارد : جماعتى گفتهاند كه به خدا سبحانه و تعالى باز مىگردد ، و ممكن نيست كه مرجع آن رسول اللَّه بوده باشد ، چه تسبيح مختص به خدا عطف بر آن شده است ، و ديگران گفتهاند كه در
تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ
مرجع رسول است كه معنى آنها يارى كردن و بزرگداشت او است .
آنچه به نظر من مىرسد اين است كه يارى خدا و تعظيم او با يارى كردن رسولش و مقام او را بالا دانستن صورت مىگيرد ، چه اين هر دو در يك جهت است ، و رسول چيزى جز وسيلهاى به سوى خدا نيست ، به همان گونه كه قبله به خودى خود هدف نيست ، / 313 بلكه وسيلهاى براى عبادت است ، و اين معنى را آشكارا در بسيارى از آيات قرآنى مشاهده مىكنيم ، و از جملهء آنها است :
وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً
، « 18 » و ريسمان خدا ( « حبل اللَّه » ) كه بايد به آن چنگ بيندازيم و متمسك شويم ، رسول و اماماناند ( عليهم السلام ) ، و از نظر اختصاص داشتن عبادت به خدا مىتوانيم بگوييم كه ضمير در دو كلمهء
تُعَزِّرُوهُ وَ تُوَقِّرُوهُ
به رسول باز مىگردد ، در صورتى كه در كلمهء
تُسَبِّحُوهُ
مرجع آن مستقيما خدا است ، و در آيهاى كه پس از اين مىآيد ، تأكيدى بر اين انديشه است :
إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ
كسانى كه بيعت مىكنند ، در حقيقت با خدا بيعت مىكنند .
پس بيعت كردن به ميانجيگرى رسول ( ص ) صورت مىگيرد ، و هدف از آن اظهار دوستى و فرمانبردارى كامل از رهبرى و پيمان بستن بر استمرار در خط آن
هامش
( 18 ) - آل عمران / 103 .