همچون خود او رهايى مىبخشد ، اما با جزاى خدا نمىتواند چنين كند ، بدان سبب كه هيچ چيز از او پوشيده نيست و هيچ كس نمىتواند مانع اجراى ارادهء او شود .
قُلْ فَمَنْ يَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً إِنْ أَرادَ بِكُمْ ضَرًّا أَوْ أَرادَ بِكُمْ نَفْعاً بَلْ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً
بگو : پس اگر خدا ارادهء آن كند كه زيانى يا نفعى به شما برسد ، چه كس مىتواند براى شما كارى انجام دهد ، و خدا از آنچه مىكنيد آگاه است .
بدين گونه خدا به رسولش فرمان داد كه منافقان را رسوا سازد و واقعيت آنان را آشكار كند .
[ 12 ]
بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلى أَهْلِيهِمْ أَبَداً
گويا چنان پنداشتيد كه رسول و مؤمنان هرگز به نزد كسانشان باز نخواهند گشت ! منبع گمانها و تصورهايى كه در ايشان برانگيخته شد ، و در طرز تفكرشان انعكاس پيدا كرد ، علم حاصل از ارزشيابى حوادث نبوده ، بلكه منبع آن ترس و بيم بود كه به صورت فرهنگى منفى تمركز يافته بر عذر آوردن و بهانه جويى كردن آشكار مىشد .
وَ زُيِّنَ ذلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ
و اين امر در دلهاى شما آراسته شد .
چه كس باز نشستگى و تخلّف را براى ايشان تزيين كرد و آراست ؟ ابليس و سپاهيان وى از كسانى كه در آنان اين فرهنگ تجسّم پيدا كرده است .
وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ
و گمان كرديد گمان بدى را .
و شايد معنى آن باشد كه همين حالت منفى است كه در طرز تفكر تأثير مىكند و صاحب خود را به طرف انديشههاى بد و شوم منحرف مىسازد .
وَ كُنْتُمْ قَوْماً بُوراً
و گروهى در معرض تباهى و هلاك قرار گرفته بوديد .
بدين گونه آن زيانكاران دركات سقوط را يكى پس از ديگرى پيمودند و شيطان ، / 316 نخست اعمال پيشين ايشان را در نظرشان آراست تا آنها را اعمالى نيك تصور