نمىنهد ، و يا همچون كسى كه دچار تصادف شده و به علّت هراس زياد ، هر پيشنهاد نجاتى را مىپذيرد ، در زمره افرادى قرارمىگيرند كه فاقد رضايتى كامل هستند . » قراردادهايى كه در بحبوحه بحرانهايى چون زلزله ، قحطى ، يورش دشمنان و . . . منعقد مىشوند نيز عموماً فاقد تراضى مطلوب مىباشند . در واقع تمام اين موارد فاقد تراضى خواسته شده براى قرارداد هستند .
9 - اگر اراده قطعى تنها در نزدِ يكى از طرفين قرارداد وجود داشته باشد ، به خاطر نبود همسويى دراراده دو طرف ، قراردادى منعقد نخواهد شد . مثلًا اگر در قراردادى ، ايجاب از سوى يكى از طرفين صورت پذيرد ، ولى از سوى طرف ديگر ، قبولى صورت نگيرد قراردادى منعقد نخواهد شد . « به عنوان نمونه اگر يكى ازدوطرف ، پاى قرارداد را با اراده وتمايل فراوان وآگاهانه امضا كند ولى طرف ديگر به خاطر ترديدى كه در جزئيات آن دارد از قبول امتناع ورزد ونياز به مشورت بيشترى را در خود احساس كند ، قراردادى واقع نخواهد شد وايجاب طرف اوّل كأن لم يكن تلقّى خواهد شد . »
10 - اگر محور قرارداد نزد دوطرف يكسان نباشد ، به عنوان نمونه اگر يكى از طرفين فروش را مدّ نظر قرار داشته باشد و ديگرى بخشش كالاى مورد نظر را ، و يا اگر يكى آهنگ فروش خانهاى كرده باشد و ديگرى آهنگ خريد يك اتومبيل را ، عقدى واقع نخواهد شد . از اين گونه ناهمسويىها در محور قرارداد ، به اشتباه در قرارداد تعبير شده كه خود سه گونهاست :
الف - اشتباهاتى كه همچون دو مثال بالاموجب از ميان رفتن اصل تراضى مىشوند ، كه در صورت رخ نمود آنها عقدى واقع نخواهد شد . يكى از مصاديق آن ازدواج با زنى كه بعداً معلوم شود شوهردار است ، كه دراين صورت عقد ازدواجى واقع نخواهد شد .
ب - اشتباهاتى كه به نسبتى معيّن در آن توافق دو اراده وجود دارد ، كه در صورت وقوع اين گونه اشتباهات ، عقد قرارداد به اجازه بعدى موكول مىشود . به عنوان نمونه اگركسى اتومبيلى را به اين اعتبار كه مثلًا فلان مدل است خريدارى كند ولى سپس آشكار شود كه اتومبيل از آن مدل مورد نظرنبوده ، فرد زيان ديده مىتواند قرارداد را
احكام معاملات (فارسى) — صفحة 232
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٢٣٢