فسخ و يا ابقا كند ، چون در اين گونه اشتباهات ، معيار مبنايى نبودنِ خلل بوجودآمده در اراده يكى از دو طرف مىباشد . « به عنوان نمونه اگر دو ساختمان يكسان و هر يك در كنار هم داراى بيستآپارتمان يكسان براى فروش عرضه شده باشند و كسى مثلًا واحد پنجم ساختمان اوّل را خريدارى كند ولى دفترفروشنده اشتباهاً واحد پنجم ساختمان دوم را به وى بفروشد ، توافق به نسبتى معيّن ميان دو طرف موجود مىباشد ، زيرا اختلاف درباره اين است كه واحد مورد معامله در اين ساختمان و يا آن ساختمان است . دراين صورت ، خريدار مىتواند برخواست نخستين خود پافشارى كند وقرارداد را فسخ كند ، همچنين مىتواند به آنچه رخ داده رضايت دهد وقرارداد را ابقا كند » .
ج - اشتباهاتى كه به قرارداد زيانى نمىرسانند و در توافق طرفين خللى ايجاد نمىكنند و در واقع بيرون از چارچوب قرارداد قرار مىگيرند ؛ مانند اشتباه يكى از طرفين در انگيزه انعقاد قرارداد كه امرى بيرون از چارچوب تراضى تلقّىمىشود . « به عنوان نمونه اگر كسى زمينى را به تصوّر اينكه بعدها شهردارى ، خيابانى در كنار آن احداث مىكند ، خريدارى نمايد ، ولى پس از آن آشكار شود كه آن تصوّر اشتباه بوده ، نمىتواند قرارداد را فسخ كند . چون اين گونه اشتباهات موجبات بطلان قرارداد را فراهم نمىآورند . همچنين است كسى كه براى كارهاى ساخت و ساز خود به خريدارى يك دستگاه كاميون مبادرت مىورزد ، ولى پس از خريدارى به هر دليلى براى او آشكار مىشود كه آن كاميون براى كارهاى ساختمانى او سود بخش نخواهد بود . چنين اشتباهى نيز خللى بر قرارداد وارد نخواهد كرد ، چون رخ نمود آن در همسويى وتوافق اراده دو طرف و همچنين دستيابى به تراضى نقشى ندارد » .
11 - در صورتى كه قبول ، نسبت به زمان ايجاب ، با تأخير صورت پذيرد قرارداد درست مىباشد ، ولى اگر ايجاب كننده پيش از قبول طرف دوّم از ايجاب خود صرف نظر كند تراضى ازميان رفته ، عقد باطل خواهد شد . « به عنوان نمونه اگر فروشندهاى ، اسناد معاملهاى را يك طرفه امضا كند ، و از سويى خريدار وقت بيشترى را براى مشورت با ديگران خواستار شود ، اين تأخير در قبول زيانى به عقد نمىرساند ، مگر اينكه فروشنده از ايجاب وامضاى خود پيش از قبول خريدار صرف نظر كند ، دراين صورت ، حتّى اگر خريدار
احكام معاملات (فارسى) — صفحة 233
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٢٣٣