زيربناى اسلام است و در مكه هم نازل شده ، معمولًا راجع به قيامت و جهنم و عذابهاى آن است . خوف ، محرك است و عموم مردم هم با همين محرك جلو مى روند . چنان كه بسيارى از مردممخصوصاً افرادى كه بين خوف و رجاء هستندنماز مى خوانند و مخصوصاً مستحبات را انجام مى دهند ، براى اين كه به بهشت بروند . گاهى در اين منزل است ، گاهى در آن منزل . گاهى در اين شهر است ، گاهى در آن شهر . يعنى واجباتش را به جا مى آورد براى اينكه جهنم نرود ، نماز شبش را مى خواند براى اينكه بهشت برود و به آن مقامهايى كه در بهشت است ، برسد . خمس و زكاتش را مىدهد براى اينكه جهنم نرود ، اعانت به فقرا و ضعفا ، كمك به ديگران ، گره باز كردن از كار ديگران براى اين كه به بهشت برود . روزه واجبى را مى گيرد براى اين كه جهنم نرود . در ماه رجب و شعبان هم بارها روزه
مى گيرد براى اينكه شنيده است ، مقام دارد . قرآن مى گويد : « كُلُوا وَاشرَبُوا هَنيئاً بِما اسلَفتُم فى الايّامِ الخالِيَةِ » « 1 » معلوم است كه انگيزه خوف و رجاء بهتر از دنياست . اين انسان براى اين دنيا ساخته نشده ، براى رسيدن به آخرت ساخته شده است ؛ پس اين انگيزه به خدا نزديكتر است .
نظريه شهيد اول و سيد بن طاووس
مرحوم شهيد اول رضوان الله تعالى عليه در بيان و مرحوم سيد بن طاووس در كتاب دعا مدعى هستند كه اگر كسى براى اين كه به بهشت برود ، نماز بخواند ، نماز او باطل است . اينها به كجا رسيده بودند ؟ اينها از نظر معنى ، از نظر تقرّب و از نظر پيمودن راه به كجا رسيدند كه حتى روى فقهشان اثر گذاشته و مى گويند كه نمى شود انگيزه انسان ، دنيا باشد ، نمى شود انگيزه او آخرت باشد ، نمى شود انگيزه اين باشد كه انسان جهنم نرود يا بهشت برود ! نمى دانم چه مى گويند ، ولى مى دانم كه از نظر همه فقها اين عمل ، صحيح است . آن قسم اول هم صحيح است ، چه رسد به قسم دوم و سوم . قرآن شريف هم مى فرمايد صحيح
هامش
( 1 ) - بخوريد و بياشاميد ، گوارا در برابر اعمالى كه در ايام گذشته انجام داده ايد . ( الحاقه / 24 )