بعضى گفتند : اين پيكرههاى اقوام گذشتهاند كه پيش از ما فرمانبردار خدا بودهاند ، پس ما براى بزرگداشت خدا پيكرهء اينها را ساختهايم و مىپرستيم .
ديگران گفتند : وقتى خدا آدم را آفريد و به فرشتگان فرمود به دو سجده كنند ، ما سزاوارتر از فرشتگان بر آن سجده گزارى بوديم ، ولى آن سعادت از دست ما رفت ، اكنون پيكرهء او را ساختهايم و به اين پيكره براى نزديكى جستن به خدا سجده مىكنيم ، / 430 چنان كه فرشتگان نيز با سجده گزارى به آدم به خداى تعالى نزديكى جستند » . « 3 » «
إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي ما هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
- خدا در آنچه اختلاف مىكنند ميانشان حكم خواهد كرد . » گفتهاند : اين تهديدى است نهفته به آن قوم كه بيگمان به زودى آنان را به سبب كردار و گفتارشان بازخواست خواهند كرد و بايد حسابى دشوار بر آنچه كرده و گفتهاند پس بدهند ، پس در اين صورت بر آنها جايز نيست كه در نسبت دادن اولياء به خدا مبالغه كنند و ايشان را بدون اذن خداى سبحان شفيع خود بشمارند .
شايد اين آيه به آنچه ميان امّتها درباره تقديس بزرگان و نسبت دادن آنان به پروردگار عزّت شهرت دارد اشاره مىكند ، همچون اعتقاد به اين كه اين پادشاه يا آن سلطان همان سايهء خدا در زمين است بىآن كه به ارزشهاى الهى و مقياسهاى رسالتى رجوع شود ، در حالى كه هر كسى كه فضلى نصيب او گشته ولىّ خدا نمىگردد بلكه آن كسى كه حقّا خدا را مىپرستد و از پيامبرانش صادقانه پيروى مىكند دوستدار و ولىّ خداست .
از خود مىپرسيم : حكمت بيان اين حقيقت در اين جا چيست ؟
در واقع مردم مىپندارند كه اگر امرى را به دروغ به خدا نسبت دهند بر خدا واجب است كه به صورتى غيبى آنها را باز دارد ، مثلا صاعقهاى بر سرشان فرود آورد يا دست كم فرشتهاى را نزدشان بفرستد كه به آنها هشدار دهد و بترساندشان ، و
هامش
( 3 ) - الاحتجاج ، از طبرسى ، ص 26 .