زمينهاى موات كه متعلق به امام است و هر كس احيا نمود از آن او مىشود ، مادامى كه احيا شده و اگر خرابه شد باز به امام برمىگردد و در بعضى موارد كه شخص مالك زمين مىشود ، چنانچه دو سال آن را رها نموده باشد ، از ملك او خارج مىگردد . توجه داريد كه در بعضى از موارد كه مالكيت زمين را شارع مقدس قبول دارد ، مادامى است كه آن را آباد بنمايد و يا زراعت كند و يا كارخانه در آن احداث نمايد و گرنه از ملك او خارج مىشود . تفصيل اين احكام را ما در كتاب فقهى خود فقهالصادق نگاشتهايم .
يكى ديگر از چيزهايى كه مورد احتياج عامه مىباشد ، آب است . جماعتى از فقها قائلند كه كسى مالك آب نمىشود ، ولى آنچه مسلم است آنكه آب از مشتركات مردم بوده و همه در آن مساوىاند و روايتى كه از پيغمبر اكرم ( صلى الله عليه وآله ) نقل شده است كه فرمود :
الناس شركاء فى ثلاث : الماء والكلاء والنار ، « 1 »
و از امام كاظم ( عليه السلام ) روايت شده است كه فرموده
: « إنّ المسلمين شركاء فى الماء والنار والكلاء ؛ « 2 »
مردم در سه چيز شريكند : آب ، مرتع و منبع سوخت » . در مواردى حق اولويت بر بعضى ثابت است ، تفصيل آن در كتب فقهى به تفصيل آمده است .
و يكى از چيزهايى كه مورد احتياج عامه است ، مراتع و نيز منبع سوخت و روايات گذشته بر اشتراك مردم در آنها صراحت دارد .
اساساً در قرآن كريم سورهاى است بهنام « ماعون » . خداوند در اين سوره كسانى را كه منع از ماعون مىكنند ( كه مراد از آن ، همان نحو كه در روايات وارد شده است ، هر چيزى است كه مورد احتياج عامه است ) در رديف منكر دين و كافر ذكر نموده است .
اصل دوم : انفال يا ثروتهاى عمومى
اصل دوم اشتراك عامه است در ثروتهاى عمومى ، مانند زمينهايى كه توسط مسلمانان فتح شود ، جنگلها ، معادن روى زمين يا زير زمين ، نيزارها ، بيشهها ،
هامش
( 1 ) . مستدركالوسايل ، باب 4 از ابواب احياء موات .
( 2 ) . وسائلالشيعه ، باب 5 از ابواب احياء موات .