شرط اوّل تحقّق پيدا كرد . مرحوم نائينى سپس مىفرمايد : فرق بين اين راه و راهى كه مرحوم آخوند و مرحوم محقق همدانى مطرح كردند در اين است كه ما از راه ورود به ميدان آمديم و آنان از طريق حكومت وارد شدند . ما گفتيم : وقتى مولا يك مطلوب دارد ، عقل مىگويد : « صِرف الوجود ، تكرّر پيدا نمىكند » . و ما در اينجا دليل اقامه كرديم كه مولا دو مطلوب دارد . و در اين صورت ، موضوع براى آن حكم عقل باقى نمىماند . به عبارت ديگر : طبق بيان ما ، ظهور قضيّهء شرطيه در سببيّت مستقلّه و در تعدد مطلوب ، موضوع حكم عقل را از بين مىبرد . امّا مرحوم آخوند و مرحوم محقق همدانى مىفرمودند : ما دو ظهور اطلاقى داريم :
ظهور اطلاقى جزاء و ظهور اطلاقى شرط . و چون ظهور اطلاقى جزاء ، معلّق بر عدم البيان است و ظهور اطلاقى شرط ، صلاحيت بيانيت دارد ، ظهور اطلاقى شرط ، حاكم بر ظهور اطلاقى جزاء خواهد بود « 1 » . اشكال بر كلام مرحوم نائينى : كلام مرحوم نائينى داراى دو اشكال است : اشكال اوّل : ايشان فرمود : « مرحوم آخوند و مرحوم محقق همدانى از راه حكومت وارد شدهاند » . در حالى كه ظاهر كلام آنان هم مسألهء ورود است . زيرا اگر در جايى ما نگذاريم كه مقدّمات حكمت تحقق پيدا كند ، يكى از مقدمات حكمت عبارت از عدم قرينه بر تقييد است و وقتى قرينه بر تقييد وجود داشته باشد ، جنبهء ورود پيدا خواهد كرد ، نه اين كه جنبهء حكومت داشته باشد . حكومت اين است شارع تضييق يا توسعهء تعبّدى در ناحيهء موضوع ايجاد كند ، مثل « لا شكّ لكثير الشكّ » « 2 » كه موضوع ادلّهء وجوب ترتيب اثر بر
هامش
( 1 ) - فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 492 - 494 و أجود التقريرات ، ج 1 ، ص 428 - 432
( 2 ) - روشن است كه كثير الشك يكى از افراد شاكّ است . و حتى شكّ او بالاتر از شك معمولى است ، بههمينجهت به او كثير الشك گفته مىشود .