اقوال در مورد تداخل و عدم تداخل
پس از بيان مقدّمات ، به بررسى اقوال در اين زمينه مىپردازيم : همانطور كه اشاره كرديم در اينجا سه نظريه وجود دارد :
نظريه أوّل : قول به عدم تداخل
مشهور قائل به عدم تداخل هستند و در اين مورد ادلّهاى اقامه كردهاند : مهمترين دليلى كه به نفع مشهور مطرح شده و زيربناى ادلّهء ديگر آنان است ، دليلى است كه علّامهء حلّى رحمه الله در كتاب « مختلف الشيعة » « 1 » براى قول به عدم تداخل ذكر كرده است . ايشان مىفرمايد : در مواردى كه ما دو شرط داريم - مثل بول و نوم - كه اين دو داراى اين خصوصيت هستند كه گاهى مقارن يكديگر تحقّق پيدا مىكنند و گاهى يكى مقدّم بر ديگرى است ، بدون اين كه هيچكدام از آنها در تقدّم يا تأخّر داراى خصوصيتى باشند ، در ارتباط با دو قضيّهء « إذا بلت فتوضّأ » و « إذا نمت فتوضّأ » فقط چهار احتمال جريان دارد . لذا ما اگر سه احتمال از اين چهار احتمال را باطل كرديم ، احتمال چهارم تعيّن پيدا مىكند . احتمال اوّل : در جايى كه بول و نوم تحقق پيدا كنند - خواه مقارن هم باشند يا با تقدّم و تأخّر - هر دو از سببيّت ساقط مىشوند و هيچكدام از آن دو ، اثرى در وجوب وضو نخواهند داشت ، مثل متعارضين كه تساقط مىكنند . روشن است كه كسى نمىتواند چنين احتمالى را مطرح كند . علاوه بر اين كه با ظاهر قضيتين سازگار نيست و هيچكس همچنين فتوايى نداده است . احتمال دوّم : در جايى كه بول و نوم تحقق پيدا كنند ، مسبَّب - يعنى وجوب وضو - مستند به يكى از آن دو است و اين احتمال داراى دو صورت است :
هامش
( 1 ) - مرحوم علامه در اين كتاب مسائل اختلافى بين علماى شيعه را ذكر كرده است .