مقيّد را مطرح كنيم . « 1 » اشكال بر مرحوم حائرى : مطرح كردن استحباب در اينجا ، منافاتى با سببيّت ندارد ، زيرا استحباب در اينجا ، مانند استحباب نماز شب نيست تا با وجوب ، منافات داشته باشد ، بلكه به معناى افضل افراد است و اين با اصل وجوب منافاتى ندارد . نتيجه اين مىشود كه ظهار ، سببيّت دارد براى وجوب عتق مطلق رقبه و استحباب اختيار رقبهء مؤمنه .
تحقيق در مسئله
در اينجا لازم است ابتدا ببينيم آيا در موارد مسلّم حمل مطلق بر مقيّد ، ملاك حمل مطلق بر مقيّد چيست ؟ آيا ملاك ، اقوا بودن ظهور است ؟ « 2 » پاسخ اين سؤال ، منفى است ، زيرا اصالة الاطلاق ، يك اصل لفظى نيست و با اصالة العموم فرق دارد . اصالة العموم ، استناد به وضع و دلالت لفظيّه دارد ، امّا اصالة الاطلاق از راه قرينهء حكمت و طريق عقلاء ثابت مىشود و ما بايد به عقلاء مراجعه كنيم ببينيم آيا عقلاء - با توجه به مقدّمه يا مقدّمات حكمت - براى اطلاق چه مقدار ارزش قائلند ؟ ما وقتى به عقلاء مراجعه مىكنيم مىبينيم عقلاء در دو مورد به اصالة الاطلاق ترتيب اثر داده و به آن مراجعه مىكنند : يكى اين كه دليل مقيّدى در مقابل آن وجود نداشته باشد و ديگر اين كه شك داشته باشند آيا دليل مقيّدى در مقابل آن وجود دارد يا نه ؟ « 3 » امّا وقتى ما مىبينيم كه در مقابل « أعتق رقبة » يك « أعتق رقبة مؤمنة » وجود دارد و از خارج هم مىدانيم كه دو حكم در كار نيست ، آيا عقلاء در اينجا چه مىگويند ؟ عقلاء در اينجا نه مسألهء حمل مطلق بر مقيّد را مطرح مىكنند و نه از طريق حمل امر به مقيّد بر استحباب « 4 » وارد مىشوند . بلكه اصلًا در
هامش
( 1 ) - درر الفوائد ، ص 236 و 237
( 2 ) - همانطور كه علّت تقديم ظهور « يرمي » بر ظهور « اسد » ، اقوا بودن ظهور « يرمي » بر ظهور « اسد » است .
( 3 ) - البته پس از اين كه تفحّص لازم را انجام داده باشند و به دليل مقيّدى بر خورد نكرده باشند .
( 4 ) - كه مرحوم آخوند به عنوان راهى در مقابل مشهور مطرح كردند .