مقام اخبار از يك امر متحقّق در خارج برمىآيند ، اخبار آنان به يك كيفيت نيست . مثلًا ما اگر مهمان خاصّى داشته باشيم ، وقتى مىخواهيم به ديگران خبر دهيم ، اخبارمان - به لحاظ افراد مخاطب - فرق مىكند . مخاطبى كه از دوستان نزديك ماست و مىخواهيم در جريان همهء جزئيات قرار گيرد ، همهء واقعيّت را برايش نقل مىكنيم . اما نسبت به مخاطبى كه نخواهيم در جريان همهء جزئيّات قرار گيرد ، فقط به خودمان اجازه مىدهيم كه بگوييم : « ما ديشب مهمان داشتيم » هر دوى اينها خبر و مقام اخبار از واقعيّت است ولى اخبار به حسب مقامات و به حسب مخاطبها فرق مىكند . ما نحن فيه ، نظير مطلبى است كه در باب حروف مطرح كرديم . در آنجا گفتيم :
كسى كه در مقام اخبار مىگويد : « سرت من البصرة إلى الكوفة » ، ترديدى نيست كه سير خارجى او حتماً از يك طريق بوده و نمىتواند تعدّد داشته باشد ولى از نظر لفظى - با توجه به تعدّد راههاى بين كوفه و بصره - اين جمله يك معناى كلّى پيدا مىكند ، به گونهاى كه سير از هر طريقى را شامل مىشود و انسان احتمال سير از هريك از طرق را بدهد . توضيح : كسى كه مىخواهد سير خودش از بصره به كوفه را اخبار كند ، به دو صورت مىتواند اين مسئله را بيان كند : گاهى غرض او متعلّق به اين است كه واقعيّت خارجى سير را با تمام خصوصياتش بيان كند . در اين صورت ، صرف « سرت من البصرة إلى الكوفة » كفايت نمىكند بلكه بايد خصوصيات سير - مانند دروازه ، طريق ، زمان سير و . . . - را نيز مطرح كند . امّا گاهى نمىخواهد همهء واقعيت را در اختيار مخاطب قرار بدهد بلكه فقط مىخواهد بگويد : « سير من از بصره شروع و به كوفه منتهى شده است » . و در مقام اخبار ساير خصوصيات آن نيست . حال با قطع نظر از اشكال اوّل مىگوييم : كسى كه مىگويد : « جاءني رجل » در حالى كه رجل معيّن و مشخّص نزد او آمده است ، در مقام اخبار نخواسته است همهء
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 516
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٥١٦