5 - نكره
نكره ، عبارت از معناى اسم جنس ، با ضميمه شدن تنوينى است كه دلالت بر نكره بودن داشته باشد . « 1 »
[ كلام مرحوم آخوند ]
مرحوم آخوند مىفرمايد : نكره ، گاهى در مقام اخبار و گاهى در مقام انشاء استعمال مىشود . در جايى كه در مقام اخبار استعمال شود - مثل « جاءني رجل » - نكره دلالت مىكند بر يك موجود معيّن و مشخّص در خارج ، كه نزد متكلّم ، معلوم است ولى نزد مخاطب ، غير معلوم است . امّا نكرهاى كه در مقام انشاء استعمال شود - مثل اين كه مولا به عبد بگويد : « جئني برجلٍ » - داراى يك ابهام كلّى است . زيرا هم نزد مولا نامعيّن است و هم نزد عبد . و فرق اين نكره با اسم جنس در اين است كه رجل اسم جنسى ، فقط بر ماهيّت رجل دلالت مىكند ، ولى اضافه شدن تنوين نكره ، همان ماهيّت را مقيّد به قيد وحدت مىكند . « 2 » از كلام مرحوم آخوند استفاده مىشود كه واضع براى نكره دو وضع دارد . نكره در مقام اخبار ، داراى يك وضع و نكرهء در مقام انشاء داراى وضع ديگر است .
اشكال بر كلام مرحوم آخوند :
اين كلام مرحوم آخوند داراى اشكال است : اوّلًا : بعيد است كه واضع براى نكره دو وضع - يكى براى حالت اخبار و يكى براى حالت انشاء - انجام داده باشد .
هامش
( 1 ) - در بحث علم جنس گفتيم : ماهيت - من حيث هي - نه معرفه است و نه نكره ، زيرا : اوّلًا : براى معرفه شدن آن به « ال » و براى نكره شدن آن به تنوين نياز داريم و اگر معرفه يا نكره بود ، نيازى به « ال » و يا تنوين نداشت زيرا تحصيل حاصل لازم مىآمد . ثانياً : اگر ماهيت بخواهد معرفه يا نكره باشد ، تناقض لازم مىآيد . ماهيت معرفه را چگونه مىتوان نكره كرد ؟ ماهيت نكره را چگونه مىتوان معرفه كرد ؟
( 2 ) - كفاية الاصول ، ج 1 ، ص 381 و 382