ما از شما سؤال مىكنيم : چرا عهد ذهنى استثناء شده است ؟ اگر معناى تعريف همان اشارهء ذهنى و التفات ذهنى باشد كه شما قائليد ، اين اشارهء ذهنى شايد در عهد ذهنى بيش از ساير عهدها وجود داشته باشد ، پس چرا عهد ذهنى را از دايرهء تعريف در باب اقسام عهد خارج كردند ؟ اين مطلب ، دليل بر اين است كه مقصود از تعريف و معرفه بودن در كلام محقّقين ، اشارهء ذهنيّه و التفات ذهنى - كه شما تصور مىكنيد - نيست و الّا وجهى براى استثناء عهد ذهنى وجود نداشت . به خلاف تعريفى كه ما مطرح كرديم . در نتيجه به نظر ما در معرف به « ال » جنس نيز همان چيزى كه در علم جنس مطرح كرديم جريان دارد . و در باب اقسام عهد هم تعيّنهاى روشن دارد : تعيّن خارجى ، تعيّن ذكرى و تعيّن حضورى .
4 - جمع محلّى به « ال »
بدون ترديد ، جمع محلّى به « ال » مفيد عموم و استغراق است . ولى بحث در اين است كه آيا در جمع محلّى به « ال » چه چيزى دلالت بر عموم مىكند ؟ در اينجا سه احتمال وجود دارد : احتمال اوّل : واضع در ارتباط با « ال » داخل بر جمع ، وضع خاصّى انجام داده و آن را براى دلالت بر عموم وضع كرده است . « 1 » بنابراين ، در مورد جمع محلّى به « ال » ، مسألهء تعريف مطرح نيست و اگر هم باشد ، تعريف لفظى است و ربطى به معنا ندارد . احتمال دوّم : ظاهر كلام مشهور و علماى ادبيّت اين است كه « ال » بر تعريف و تعيين مدخول خود - كه در اينجا جمع است - دلالت مىكند . و تعريف و تعيين جمع ، بر استغراق و استيعاب همهء افراد انطباق پيدا مىكند . پس دلالت بر استيعاب با يك واسطه تحقق پيدا مىكند .
هامش
( 1 ) - همانطور كه كلمهء « كلّ » را براى عموم وضع كرده .