نجاست ملاقات كرده يا نه ؟ به جاى اين كه استصحاب طهارت كند ، با لباس معاملهء نجاست كرده و آن را تطهير كرد . در اينجا نمىتوان گفت : « چنين كسى كار حرامى انجام داده و مستحقّ عقوبت است » . « لا تنقض اليقين بالشكّ » شبيه يك حكم طريقى است . مىخواهد بگويد : « يقين به متيقّن سابق ، اگرچه الآن باقى نيست ولى براى شما حجت است » . به عبارت ديگر : « يقين به حدوث يك شىء ، همانطور كه نسبت به حدوث ، حجيّت ذاتى دارد ، نسبت به بقاء هم حجيّت تعبّدى پيدا مىكند . اگر مسألهء « لا تنقض اليقين بالشك » به حجّيت برگشت كرد ، ديگر مسألهاى فقهى نخواهد بود ، بلكه مسألهاى اصولى بوده و اجماع در آن حجّيت ندارد . مگر اين كه ما بياييم حجّيت و امثال آن را يكى از احكام فرعيّه بدانيم كه در اين صورت ، اجماع در مورد آن حجّت مىشود . بنابراين مسألهء اتفاقى كه مرحوم آخوند در اين زمينه مطرح كردند ، بايد مورد بحث و بررسى قرار گيرد .
تفاوت اساسى مفهوم موافق با مفهوم مخالف
مفهوم مخالف داراى دو ويژگى اساسى است : اوّلًا : مفهوم مخالف ، در ايجاب و سلب با منطوق مخالفت دارد . ثانياً : راه استفادهء آن - بنا بر ثبوت مفهوم - راه روشن و واضحى است . مثلًا در مورد قضيّهء شرطيه بحث است كه آيا شرط ، علّيت منحصره براى ثبوت جزاء دارد يا نه ؟
منكرين ثبوت مفهوم مىگويند : « شرط ، علّيت منحصره براى ثبوت جزاء ندارد » ولى قائلين به ثبوت مفهوم معتقدند : « شرط ، علّيت منحصره براى ثبوت جزاء دارد و بر اين اساس وقتى علّيت منحصره منتفى شد ، معلول هم منتفى شده و جملهء شرطيه داراى مفهوم مخالف خواهد شد » . امّا مفهوم موافق قضيهاى است كه از نظر ايجاب و سلب با منطوق موافقت دارد .