كلام او نه نوع ارتباط بيان شده و نه قرينهاى ذكر كرده و نه قدر متيقنى در مقام تخاطب وجود دارد . در اينجا مقدّمات حكمت اقتضاء مىكند كه ما كلام متكلّم را بر كاملترين مرتبه ارتباط حمل كنيم و آن عبارت از علّيت منحصره است . زيرا بيان علّيت منحصره - به لحاظ اكمل بودنش نسبت به مراتب ارتباط - نيازى به مئونهء زايده ندارد . به خلاف ارتباطهاى پايينتر . قائل سپس ما نحن فيه را به مسألهء اوامر تشبيه كرده مىگويد : اگر دليلى بر وجوب وضو قائم شود و ما ندانيم كه آيا وجوب وضو نفسى است يا غيرى و مقدّمى است ؟ مرحوم آخوند مىفرمود : در دوران بين نفسيّت و غيريّت ، لازمهء اطلاق و مقدّمات حكمت اين است كه بر وجوب نفسى حمل كنيم ، زيرا در واجب نفسى ، مئونهء زايدى لازم نيست و جملهء « الوضوء واجب » كفايت مىكند ولى در واجب غيرى ، مئونهء زايدى لازم است يعنى بايد بگويد : « الوضوء واجب إذا وجبت الصلاة » . قائل مىگويد : عين همين حرف را در ما نحن فيه پياده كرده مىگوييم : درست است كه ادات شرط براى مطلق ارتباط وضع شدهاند - همانطور كه كلمهء « واجب » براى مطلق وجوب وضع شده است - ولى در جايى كه مقدّمات حكمت جريان پيدا كند ، كه مهمترين آنها اين است كه مولا در مقام بيان باشد ، ولى با وجود اين ، هيچ خصوصيتى را مطرح نكرده است ، لازمهء مقدّمات حكمت اين است كه كلام مولا را بر جايى حمل كنيم كه مئونه زايده لازم ندارد و در اينجا علّت منحصره نيازى به مئونهء زايده ندارد . پاسخ مرحوم آخوند از راه سوّم : مرحوم آخوند كه در بحث واجب نفسى و واجب غيرى آن مطلب را پذيرفتهاند در مقام جواب از اين قائل درصدد فرق گذاشتن بين ما نحن فيه و مسألهء واجب نفسى و واجب غيرى بر آمده مىفرمايد : اينگونه نيست كه مسألهء علّيت منحصره نياز به مئونهء زايده نداشته باشد . حتى اگر عنوان علّيت هم زايد بر ارتباط مطرح شود مكلّف مىتواند از مولا سؤال كند كه شما
اصول فقه شيعه (فارسى) — صفحة 39
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٩