به خصوص مشافهين دارد ، حتى با كمك قاعدهء اشتراك هم نمىتوانيم حكمى را كه براى آنان ثابت بوده براى خودمان ثابت كنيم ، زيرا خصوصيتى كه در مشافهين وجود داشته در ما وجود ندارد . امّا اگر قائل شويم كه خطابات شفاهى اختصاص به خصوص مشافهين ندارد و به طور مستقيم شامل ما نيز مىشود ، در اين صورت از راه اصالة الاطلاق ثابت مىكنيم كه خصوصيت مذكور هيچگونه دخالتى در ثبوت حكم نداشته و حكم براى ما نيز ثابت است . مثلًا مشافهين در مورد آيهء شريفهء ( يا أيّها الذين آمنوا إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة فاسعوا إلى ذكر اللّه و ذروا البيع ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون ) « 1 » داراى اين خصوصيت بودند كه از نعمت حضور معصوم عليه السلام برخوردار بودند و ما كه در عصر غيبت به سر مىبريم و از نعمت حضور معصوم محروميم ، شك مىكنيم كه آيا قيد « حضور معصوم » در وجوب نماز جمعه نقشى دارد يا نه ؟ قائلين به ترتب اين ثمره مىگويند : اگر خطاب شفاهى اختصاص به مشافهين داشته باشد ، اين حكم هم اختصاص به آنان خواهد داشت و قاعدهء اشتراك هم نمىتواند نقشى داشته باشد ، زيرا قاعدهء اشتراك مىگويد : اتحاد در حكم در جايى ثابت است كه همهء خصوصياتى كه احتمال دخالت آنها در ثبوت تكليف براى حاضرين وجود دارد ، در مورد غائبين و معدومين نيز وجود داشته باشد . امّا اگر ما احتمال مىدهيم كه حضور معصوم عليه السلام در وجوب نماز جمعه نقش دارد و فرض ما اين است كه خطاب شفاهى شامل غير مشافهين نمىشود ، نمىتوانيم از آيهء شريفه وجوب نماز جمعه را استفاده كنيم . ولى اگر خطاب شفاهى عموميت داشته و غائبين و معدومين را هم شامل شود ، ما نيز جزء مخاطبين به آيهء شريفه خواهيم بود . در اين صورت اگر شك كنيم كه آيا قيد « حضور معصوم عليه السلام » در وجوب نماز جمعه نقش دارد يا نه ؟ به اصالة الاطلاق تمسك كرده و قيديت « حضور معصوم عليه السلام » در وجوب نماز جمعه را نفى مىكنيم . « 2 » همانطور
هامش
( 1 ) - الجمعة : 9
( 2 ) - تصور نشود كه اين معنا در جميع احكام - مثل ( أقيموا الصلاة ) - جريان دارد . بين احكام فرق وجود دارد . در مورد نمازهاى يوميّه ما اصلًا احتمال نمىدهيم كه حضور معصوم عليه السلام به عنوان قيد تكليف مطرح باشد به گونهاى كه در زمان غيبت معصوم عليه السلام نماز يوميّه واجب نباشد . ولى در مسألهء نماز جمعه ، حتى بعضى آن را از شئون امامت مىدانند و در زمان غيبت معصوم عليه السلام آن را حرام مىدانند . البته نمىخواهيم بگوييم : « اين حرف درست است » ولى مىخواهيم بگوييم : « چنين احتمالى وجود دارد كه حضور معصوم عليه السلام در وجوب نماز جمعه دخالت داشته باشد » .